O ESCRITOR E A SÚA MÁSCARA

Algún lector amigo reprochoume que nas velas da semana pasada dixese eu que don Camilo non era un home simpático. Ou que non mo parecía. A verdade é que, no medio de tanta necrolóxica laudatoria e de tanta explosión de gabanzas e ditirambos (moitos deles productos da circunstancia), a afirmación soaba un aquel destemplada, en calquera caso subxectiva. Por iso o título do artigo era Unha visión persoal. «¿A quen se refería vostede exactamente?», pregúntame o lector, «¿a don Camilo ou ó seu personaxe?». Podémolo ver doutra maneira. ¿Qué foi o que explotou Cela diante do público durante toda a súa vida? ¿A súa persoa, a súa producción literaria ou o seu personaxe? Sospeito que houbo de todo. Escritor e personaxe non sempre conviven ben, aínda que ás veces a relación é fundamental para explicar a obra, sobre todo a dimensión pública da mesma. A literatura é un acto público (un acto de comunicación) que establece unha determinada relación cos lectores (os receptores) e esa relación está inzada de compoñentes non necesariamente literarios, de representación, cando non de máscara, que en ocasións acaban por deformar ou desnaturalizar a propia creación literaria. Somos o que parecemos. É un xogo difícil de controlar, no que CJC foi mestre en moitos casos, pero tamén víctima. No seu tempo Valle Inclán construíu tamén o seu personaxe. Era o marqués de Bradomín, feo, católico e sentimental, siareiro das tertulias literarias do Madrid de principios de século, imaxinario combatiente na campaña de México, carlista primeiro, probolchevique ó final, orixinal e extravagante sempre. O seu anecdotario resulta tan variado e xigantesco que, a partir de determinado momento, xa non sabemos qué é certo e qué imaxinado (unhas veces polos amigos e outras veces polos inimigos). Alianza Editorial acaba de publicar un libro de entrevistas con don Ramón ó longo da súa vida que lle recomendo ó lector. Alí está o escritor, pero fundamentalmente o personaxe (do que o escritor tamén se aproveitaba). ¡Con que atención cuidaba cada detalle, cada intervención pública, cada explicación, incluída a anécdota na que perdeu o brazo! Lord Byron e Oscar Wilde, na literatura inglesa, foron tamén personaxes, ademais de escritores. E Quevedo, no século de ouro das letras españolas. A sona dos seus feitos e das súas anécdotas chegou ata nós mesmo nos chistes verdes que contabamos de rapaces (sen saber quen era o tal Quevedo, por certo). E D''Annunzio en Italia, rodeado de sedas e perfumes de Oriente. E Baudelaire, cando menos na primeira etapa da súa vida... ¿Onde remata o escritor e onde empeza a máscara, cando Francisco Umbral se retrata na portada dunha revista adornado só cunha bufanda, espido, para promocionar o seu libro sobre a viagra? ¿E Terenci Moix, disfrado de faraón, ou Suso de Toro, agochado detrás das súas gafas da Once? Non é fácil administrar o personaxe. Ás veces, pode co escritor, e acaba por aniquilalo. Outras veces serve de catapulta ou lanzadeira para se facer notar, revolucionados todos nesta vértixe da sociedade mediática, luces e saraos, onde todo ou case todo (o libro tamén) é espectáculo, ata confundirnos, e extraviarnos.

---

---

---