VÍCTOR F. FREIXANES
17 ene 2002 . Actualizado a las 06:00 h.Non era un home simpático. Nin demasiado accesible, cando menos para o común dos mortais. A súa independencia tiña ás veces moito de arroutada, cando non de extravagancia, e iso distanciábao da xente, sobre todo porque moitos adiviñaban nas súas intervencións públicas unha estratexia de márketing que nada tiña que ver coa literatura. Quizais fose un mecanismo de defensa, non o sei. Non é fácil resistir e sosterse no proceloso mundo das letras e as vaidades. Como ocurre noutros casos, unha cousa é o escritor e outra o personaxe. A concesión do Premio Nobel de Literatura en 1989 consumou unha carreira esforzada, difícil, ás veces feroz, e en certa maneira pechouna. Todo o que era ou podía ser Camilo José Cela acababa alí. Nesta España das envexas e as cambadelas, os ciumes e as representacións, onde tampouco abundan os lectores (a literatura de Cela non é unha literatura popular), o éxito é algo que non se perdoa. «Aquí gaña quen máis resiste», dixo unha vez. E en certa maneira, ó seu xeito, xogou sempre a resistir. Catro ou cinco libros seus forman parte da máis brillante literatura española contemporánea. La familia de Pascual Duarte (1942), traducida ó galego nada menos que por Vicente Risco; Viaje a la Alcarria, que inaugura unha nova maneira de entender o xénero (1948); La Colmena, editada por primeira vez en Bos Aires (1951), e San Camilo 1936 (1969) constitúen fitos sobranceiros na literatura en castelán que xustifican máis ca sobradamente a calquera escritor. Estes son os seus poderes. Moi poucos autores poden presumir de catro títulos coma os citados. Algúns pasaron á historia cun único libro (Juan Rulfo). Cela ten case media ducia. A literatura está por riba das biografías e mesmo do talante dos seus creadores. Na miña opinión, o mellor Cela é o dos libros de viaxes. É unha apreciación persoal, naturalmente, que non desmerece outros textos seus, pero que salienta títulos como a devandita excursión polas terras da Alcarria, Del Miño al Bidasoa (1952), Primer viaje andaluz (1959), Viaje al Pirineo de Lérida (1965)... Outras obras da mesma serie xa son bastante inferiores. O Cela máis orixinal e novidoso, quizais tamén o máis auténtico, abrolla nestas páxinas, moi especialmente nas de 1948. Hai dúas visións do Madrid da postguerra que sempre me impresionaron: a cidade do millón de cadáveres que retrata Dámaso Alonso en Hijos de la ira (1944) e a estampa do viaxeiro que sae de mañanciña cara a estación de Atocha e cruza cun rebaño de ovellas rapadas, marcadas todas no lombo, camiño do matadeiro municipal. É o Madrid vencido da guerra, o Madrid da fame, un dos retratos máis estremecedores que coñezo da derrota, a sumisión e a escravitude. A penas seis liñas de texto. Seica a súa última decisión foi descansar baixo da oliveira centenaria dos Trulock, no cimiterio de Iria Flavia, a poucos metros da fundación que leva o seu nome.Á marxe de polémicas e agravios comparativos, que os hai, a súa obra e maila súa memoria, ordenada e a disposición pública na súa terra, é un patrimonio que como galegos debemos saber honrar e xestionar, e do que debemos sentirnos orgullosos.