POSTERGAR O QUE ESTÁ VIVO

XESÚS FERRO RUIBAL MEMBRO DA REAL ACADEMIA GALEGA


A Proposta contén 32 series de cambios na Norma que poucas veces se xustifican en que agora coñecemos mellor o galego histórico e o vivo; en moitos casos ten tódalas trazas de ser un quitarlle á Norma aspectos incómodos para a disidencia: así elimínanse as xustificacións científicas de formas coma Galicia, pero, parte da segunda forma do artigo e da opción preferente por -ble contra -vel/-veis. Non parece que estas supresións impliquen que eran erróneas: máis ben parecen supresións estéticas ou estratéxicas. Noutros casos, son simples concesións (faculdade, dificuldade, puberdade), incoherentes, por veces, co resto da Norma (conflito, diccionario). Noutros casos é a aglutinación dalgunhas locucións, coma amodo, devagar, talvez, que contradí a liña analítica da Norma e deixa na indefinición numerosas locucións non tratadas. Para cada caso parece haber un criterio distinto (eu contei ata doce). O resultado é sempre coincidente co portugués e, algunha vez, discordante co uso maioritario, que para os autores da Proposta parece ser secundario.Como resultado de negociación, a Proposta destaca por ter unha serie de formas dobres o/-lo, ao/ó, -ble/bel, -aría/-ería, ouvir/oír. Dise que como fórmula de concordia é boa, pero a experiencia dinos que as formas que quedan como secundarias desaparecen. Un caso: a Norma admite para e pra; recomenda para (para o, para a...) e o resultado é que hoxe xa case ninguén sabe que se pode escribir pra (pró, prá, prós, prás), todo o mundo escribe para o e a maioría dos lectores len para o, con hiatos contrarios á fonética galega.Algo semellante é o que agora se quere facer coa segunda forma do artigo. É sabido que o galego usa a forma o/a (leo o xornal, oio a radio) tras palabras que acaban en vocal, pero usa a segunda forma -lo, -la, -los, -las tras palabras que acaban en -s, ou en -r e nalgún caso -b (colle-las laranxas, perdíche-los cartos, nó-los dous, vó-los sete, entrámbolos dous, tódolos días, tódalas noites, vai polo carreiro, tralos montes, eu e mailo fillo, ¿u-lo libro?). Esta distribución de uso existiu tamén en portugués ata o século XVIII e aínda hoxe aparece en textos portugueses de tradición oral.A Proposta quere converte-la forma -lo, -la, -los, -las en forma tolerada pero residual, é dicir, forma que progresivamente deberiamos eliminar. Unha vez máis este cambio non se debe nin ó galego medieval nin ó galego vivo. Se non miro mal, nos Cancioneiros medievais hai máis de cen casos de segunda forma do artigo.Como se ve no cadro adxunto, a segunda forma aparecía mesmo en casos nos que hoxe tamén se usa pero non o recolle a Norma (tras participios, pois, des, Deus).¿E como está hoxe a cousa? Hoxe a segunda forma é absolutamente maioritaria no uso como amosa o mapa feito con información do Atlas Lingüístico de Galicia e fontes do SITGA.Só un pequeno triángulo no centro e suroeste de Ourense (e algún outro punto disperso) din sempre coller o tren e por os camiños. Son 13 puntos dos 167 do Atlas Lingüístico Galego, nalgúns deles alternando coa segunda forma; a zona é algo máis extensa para cocer o pan, cantamos os números e todos os. Xa en 1974 Álvarez Blanco constataba que, mentres na aludida zona ourensá había casos nos que só os vellos resistían o uso de polo/pola, nos neofalantes urbanos estaba empezando a perderse a segunda forma. O problema deste alomorfo é que é asimétrico co castelán e co portugués. Pero moitos lectores non o len, se non está escrito, co que se perde un trazo distintivo da nosa lingua. A Proposta prefire as formas o, a, convertendo a segunda forma en facultativa, non sendo trala preposición por e o adverbio u (e non teño claro se despois de tras) pero mantendo a obrigatoriedade de pronunciala.O feito de que a Proposta poña como secundaria a segunda forma (-lo, -la) e estea redactada xa sen ela (usar o ordenador, todos os, todas as) equivale a aconsellar que vaia desparecendo do uso escrito. ¿E por que estorba unha forma maioritaria e ben documentada xa dende a época medieval? Porque non a escribe o portugués.É certo que se mantén a obrigatoriedade de pronunciala, aínda que non se escriba pero ¿pode pervivir no uso oral do lector, se non se escribe? Unha vez máis, o uso parece irrelevante nesta Proposta e algunhas opcións alterarían a fala con perda da personalidade fonética e gráfica da nosa lingua. Co respecto debido, a min paréceme ver aí unha nova consecuencia de eliminar dos principios da Norma a afirmación da autonomía do galego e a obsesión por homologa-lo galego graficamente co portugués.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
0 votos

POSTERGAR O QUE ESTÁ VIVO