LUISA CASTRO O INIMIGO NA CASA
11 jul 2001 . Actualizado a las 07:00 h.Cando aínda non había radares, os mariñeiros orientábanse gracias ós faros da costa e ó aullido profundo e nocturnos de xigantescas buguinas de mar. Eu recordo esas buguinas na casa de meus avós, buguinas nas que resoaba o eco da felicidade e da traxedia ó mesmo tempo; posiblemente eses dous polos do destino humano teñen o mesmo timbre, un estrondo sobrecolledor que avisa da feliz chegada a porto o mesmo que dun naufraxio. Coa aparición dos transistores e radares esas buguinas foron converténdose en obxectos decorativos, obxectos kitch coronando un televisor, dignificando a fría presencia dos novos aparatos eléctricos, a radio, a nevera...O máis inútil acompañando á pura utilidade, iso a ollos de quen esquenceu que as buguinas de mar foron no seu tempo as raíñas do mundo material, do mundo da necesidade. Ó longo da Historia os planos do antes e o despois superpóñense, e os obxectos son testigos dese relevo. Sen dúbida, os obxectos son moito máis que obxectos. Eles dannos a noción de toda unha época, como a literatura, e non así o home, carne perecedeira, que só consegue traspasar o umbral do tempo se el tamén se converte en obxecto, en obxecto do noso recordo, en literatura. Os obxectos trascenden ó home, contan a súa historia, e a gran literatura presta atención a esas presencias mudas, sabe acariciar a súas formas, interpretar os seus significados. Eu empecei a apreciar a obra de Camilo José Cela gracias ós obxecos, e nun tempo, como non, de superposicións. Fai vinte ou vintecinco anos, os que ten a nosa democracia, lin un libro na colección Destino chamado La Rosa. Neste primeiro libro de memorias de Cela descubrín eu que a literatura era falar do próximo, do achegado. Falaba Cela de cousas tan achegadas que falaba alí do meu pobo, un pobo a penas sen obxectos, sen burguesía, practicamente sen carteis indicadores na estrada, pero por onde transitaba a vida en forma de buguina de mar. O pai de Camilo José Cela, que estivo destinado en Foz a principios de século como xefe de Aduanas, coincidiu alí con Noriega Varela, o poeta que fixo escola dez anos en Fondós, e tamén co poeta Villar Ponte, que estaba de boticario en Foz. Entre os tres fundaron unha revista literaria, humorística e política chamada Guau Guau. En algún lugar Cela ten dito que o único recordo que conserva desta época de seu pai é unha buguina de mar. Consciente ou inconscientemente, o escritor ó falar dos obxectos desperta en nós, en quen le ou escoita, reminiscencias adormecidas, misteriosas, case máxicas, que se metamorfosean en flamantes carrozas, como a cabaza do conto. Porque aquela buguina de mar seguramente posee máis poder suxerente e transformador que todo un tratado de Historia, pois alberga no seu interior tódolos temores, os sobresaltos, as alegrías e as euforias de miles de homes comidos polo océano, ou simplemente zarandeados pola oleaxe do tempo. Ben deitamos de que sempre haberá un escritor para lembrarnos eses obxectos arrumbados. ¿Seremos nós capaces de gardar memoria leal de quen fai ese traballo?