Rafael Dieste: a luz sempre acesa

O rianxeiro está no olimpo dos grandes loitadores pola liberdade a través da palabra


Catro décadas sen Rafael Dieste. O rianxeiro, da mesma rúa de Abaixo ca Manuel Antonio e Castelao, nacía en 1899 como fillo serodio dunha familia numerosa. O irmán maior leváballe máis de vinte anos, polo que se criou nun fogar de adultos baixo a atenta mirada de súa nai e tamén da irmá, que lle aprende a tocar o piano. O ambiente mariñeiro da vila inspíralle A fiestra valdeira, a peza teatral que leu para ingresar no Seminario de Estudos Galegos. Nela, con aparente sinxeleza, cóntanos en tres lances a historia do retrato dun home que quere quedar inmortalizado, mais a estampa con barcos ao fondo non é do agrado da muller e da filla, que prefiren un xardín. Os mariñeiros da vila senten esa petición coma un agravio á súa orixe, da que están orgullosos, e deciden organizar unha colecta para mercar o cadro tal e como se pintou. A identidade dun pobo reflectida nunha peza sinxela, que os seus veciños quixeron representar anos despois, dunha maneira un tanto improvisada e cun elenco da vila. En Rianxo foi a estrea en 1935 nunha velada inesquecible para Dieste, quen fixo de orgulloso director.

A súa paixón polo teatro encheu parte da súa vida. En 1931 creábanse as Misións Pedagóxicas coas que levar ao rural a cultura. A Dieste encoméndanlle o Teatro de Fantoches. Ocúpase de mercar telas, do decorado, de facer os monicreques, de adaptar e escribir moitas pezas, tamén da montaxe cada vez que chegan ao destino, lugares onde non había tendido eléctrico ou nunca chegara un automóbil. Nunha desas misións coñece a Carmen Muñoz, inspectora de primeiro ensino, que o vai acompañar durante quince días polas aldeas de Cáceres co retablo de Fantoches. Non tardaron en casar. A lúa de mel foi en Francia e Bélxica, aproveitando a bolsa de estudos que tiña Dieste para formarse teatralmente. Que pode haber máis marabilloso que dous namorados asistindo a programas de marionetas e máscaras por toda Bélxica! En Bruxelas alugaran un apartamento pequeno e fixeran un orzamento cunha partida importante para libros e café, aínda que houbo que axustalo, pois non só de arte se vive. En París o mesmo plan de asistir a montaxes, de paseos, museos e bocadillos a carón do Sena, como ben relata Rei Núñez na magnífica biografía Rafael Dieste. O libre pensamento (Xerais).

Á volta seguiron percorrendo as aldeas ata que se produce a sublevación militar. Dieste formaba parte da Alianza de Intelectuais Antifascistas xunto a Alberti, Teresa León, José Bergamín ou Lorca. Xa comezada a guerra é nomeado director do Teatro Español e non dubida en formar unha compañía con actores en paro. A derrota da República leva o matrimonio a Francia, el ingresado nun campo de concentración e Carmen recuperándose nun hospital. Crúzanse cartas cheas de maxia recollidas no seu Epistolario amoroso. Logo o obrigado exilio en Buenos Aires, os anos de profesor en Cambrigde ou Monterrey e publicacións tan importantes como Historias e invenciones de Félix Muriel.

En Vigo promételle a Francisco del Riego que retomará a escrita en galego. Despois de cultivar todos os xéneros volve aos contos e reedita Dos arquivos do trasno, ampliando o número de relatos, co marabilloso decálogo e a definición perfecta: «O conto é o remuíño que fan arredor dunha lámpada moitas bolboretas, todas mergulladas na mesma luz». Dieste está no olimpo dos mellores contistas das nosas letras e é da estirpe dos que sempre loitarían coa palabra pola liberdade.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
6 votos
Comentarios

Rafael Dieste: a luz sempre acesa