A distribuidora compostelá Numax trae a España «A Vingança de Uma Mulher» (2012), adaptación da cineasta Rita Azevedo Gomes do relato do escritor romántico francés Barbey d'Aurevilly. A realizadora lisboeta, programadora da Cinemateca Portuguesa e exploradora de novas narrativas ao amparo de Manoel de Oliveira e João Bénard da Costa, visita Galicia para presentar o filme e pronunciar unha clase maxistral baixo o título «Cinema: luz feliz e maligna»
20 may 2016 . Actualizado a las 17:46 h.Agás A Colecção Invisível na que versiona a Stefan Zweig e a curtametraxe A Conquista de Faro escrita por Agustina Bessa-Luís, a filmografía de Rita Azevedo (Lisboa, 1952) nace de retallos con referencias múltiples, mesmo azarosas, como a noticia aparecida nun xornal sobre unha parella de rapaciños atopados mortos á sombra dunha aciñeira nun campo do Alentejo que inspirou a súa segunda longametraxe. En A Vingança de Uma Mulher, no entanto, a realizadora adapta un relato de Barbey D'Aurevilly recollido en As diabólicas, publicado en París en 1874. «Atraeume a historia en si. Unha historia extrema, un romanticismo exacerbado que me interesou desde o momento en que a lin. Hai na historia daquela muller algo insubstentable. Gústanme as vidas que se rasgan, sen lóxica. E o texto de D'Aurevilly é belísimo», explica.
-A protagonista toma a vía da autodestrución para cobrar vinganza por un crime de amor nunha sociedade escrava da impostura e os códigos de honor. Que lectura tira do relato desde unha mirada contemporánea e feminina?
-E por que non masculina? O comportamento do home ao longo dos tempos non varía moito e en certos aspectos non semella evoluír. O crime continúa a ter a mesma cara, aínda que noutras máscaras. Non busquei facer un filme de época, si un filme de agora.
-Ao comezo do filme o narrador di sobre o gran simulador que é Roberto: «Conversar, un raro don, Roberto ten ese don... O seu verdadeiro eu está nunha conversa inspirada». É este o propósito do filme, representar a máscara e o propio feito de contar?
-Esa é unha frase que D'Aurevilly escribiu sobre el mesmo, nas memorias. Dicía que o seu verdadeiro talento estaba moito máis no don da conversa que no da escrita. Eu quixen facer o filme manténdome próxima á duquesa, buscando entender que podía levar a aquela muller ata o fin nunha decisión terriblemente diabólica. A idea de representación da vida, que é un filme, presupón xa en si mesma unha certa idea de máscara. A miña persistencia en buscar un estudio para rodar veu, entre outras cousas, do feito de que o propio estudio é unha grande máscara. Todos nós temos unha máscara. Non creo que «o contar» sexa unha máscara, mais a maneira como se conta si. De aí, tal vez, que os actores usaran máscaras no teatro grego.
-O estudio, o narrador, o artificio na posta en escena, os saltos temporais no mesmo plano... Como chegou á solución formal?
-Non me interesaba facer un filme «realista», cronolóxico, en «directo», comezando, por exemplo, por filmar á xove duquesa nos belos castelos de Italia, despois as vodas, a chegada do curmán... Atopei máis interesante manter o rexistro do racconto à italiana na voz da duquesa. A historia é tan inverosímil que, en parte, conta coa nosa imaxinación. Gústame experimentar cousas novas ou, polo menos, diferentes.
-A súa formación vén das belas artes e neste filme os encadres, a cor, a luz, constrúen imaxes impactantes, moitas delas cunha grande carga simbólica. Tomou referencias da pintura?
-Debemos respectar o cadro. Todos os ínfimos pormenores teñen que ser coidados e moitas veces é preciso estar permanentemente atento para saber eliminar o que é superfluo. «Procuro pintar coa luz e non na luz», penso que dixo Matisse. Quero dicir, hai un traballo de busca e creo que o que fago vén da experimentación. Cando non sei como facer, preciso experimentar para entender o que quero e por que o quero. E, cando xa sei o que quero, teño que experimentar para entender como o podo conseguir. A cuestión é esa: qué, para qué e cómo. Seguir os clixés tórnase pouco interesante e aburrido. Cando vou ao cinema gústame ver cousas diferentes. É raro, pero cando acontece é bo.
-Despois de catro décadas dedicada ao cine e 25 anos desde a súa primeira película, a crítica sinala «A Vingança de Uma Mulher» como a súa obra mestra. Que lle achegou este filme?
-Dúbidas. Sempre e cada vez máis dúbidas. É estraño falar dos anos, para min nunca está pechados. É un fastidio, as portas non son estancas. Sabe, isto do éxito é embriagador, mais só o tempo dirá a verdade. Un bo sentimento que vén, que as cousas vaian menos mal -ou ata ben- é tamén unha vontade redobrada de continuar. Para que? Non sei.
-Dedicou a película a Bénard da Costa e cúmprese agora un ano da morte de Manoel de Oliveira ao que lle dedicou o seu «Parabéns...»: dúas figuras capitais na súa vida. Como influíron en vostede?
-Como un grande amigo ou un grande amor, cunha profunda verdade. Aprendín todo e fun aprendendo a ser o que son ao lado deles. Agora aprendo a ser o que son na súa ausencia.
-Filmou sempre con moi pouco diñeiro. Como é a súa relación cos produtores?
-O papel do produtor podía ser diferente, máis creativo. Estou á espera de ver aparecer produtores con ideas novas, que fuxan do clixé de produción que coñezo. Sería importante repensar certas cousas, a divulgación e a distribución, por exemplo, ou que unha vez terminado o filme o produtor parta para outros proxectos, con novos subsidios e os filmes acabados vaian ficando un pouco esquecidos. Despois están as cuestións de poder. E o poder sempre turba a vida e as relacións, xa se sabe.
-Máis alá da asfixia da «austeridade», como valora a situación do cinema portugués despois do esplendor dos anos 80 e 90?
-O cinema atravesa unha fase confusa e en Portugal non é diferente. As asfixias son varias. O cinema parece prescindible para os nosos gobernantes, que gustan moito de gabarse da herdanza cultural, pero fan todo para deixar morrer a produtividade creativa. É grave e triste. O que vai flutuando por aí está cada vez máis dependente das modas, dos lobbies, do éxito ruidoso, da carreira competitiva. Entramos nun camiño do que dificilmente nos libramos: o que conta son os números (canto custa?, cantos espectadores?, cantos premios?, cantos likes nas redes sociais?!) Chégase á ousadía de desprezar un filme só pola razón de ter tido custe cero. A produción e distribución cinematográficas serán problemas sen remedio mentres non se recoñezan e defendan outros valores menos numéricos. Non son nada optimista: véxase o que se adiviña coas mudanzas políticas ás que asistimos.
-Tomando unha frase do Ricardo, pensa que España é «unha sociedade pechada» que dá as costas a Portugal? Mira Portugal cara a España?
-Polo que estou a ver no exemplo extraordinario da Numax (e non só: lembro o grupo interesantísimo da Lumière!) a España vai moi por diante de nós. De feito, máis alá do obvio, chega pouco cinema español ás nosas salas. Entre Portugal e España hai un afastamento e sería interesante, e máis rico, unha aproximación mutua. Todo a favor da Ibéria!
Rita Azevedo presentará «A Vingança de Uma Mulher» na sala Numax (numax.org) de Santiago o venres 20 de maio ás 19.45 horas, e ao día seguinte, ás 12 horas, pronunciará unha clase maxistral baixo o título «Cinema: luz feliz e maligna».