Coma o galo e o raposo andan a mociña e o mozo. Coma o galo e o raposo anda o señor e o criado». Xulio viña inspirado estoutro xoves ó parladoiro, e a min, cada vez que me falan do galo e o raposo acórdanme os moitos contos que, desde Esopo ós nosos días, se viñeron contando destes dous eternos rivais.
Está claro que hai inimigos que non se dan o un sen o outro, e así aparecen estes, ás veces convertidos en compadres, en socios ou en simples veciños envoltos na desconfianza dun e nas arteiradas do outro, ata facer certo o de «desconfía e acertarás», ou «ninguén dá nada por nada» que sentencian as filosofías populares.
Como queira que sexa, lembramos a estas dúas figuras tan simbólicas de toda a tradición europea, e como aquí, no noso país, abundan en moitos cataventos ou sobre pináculos de hórreos as figuras dunha ave, xeralmente un galo que semella anunciar un novo día, unha nova esperanza, pero tamén se ven, nalgunhas aldeas, recortados en chapa de ferro abalada polo vento, o raposo detrás do galo, como se o perseguise, reproducindo esa imaxe que todos temos na mente, do arteiro entrando no galiñeiro con todas as armas da astucia: «Baixe ó meu carón compadre, que hai unha nova lei pola que todos os animais nos imos levar ben».
Ambos son como o día e a noite, e ningún animal máis idóneo para representar estas dúas partes dun todo que se complementan, antagónicos pero inseparables. E é que calquera cousa da vida, para facerse valer, necesita do seu contrario. Se non soubésemos o que é a caloriña do sol, non arrepiaríamos con tanta chuvia, ou ó revés. E os artistas populares non encontraron mellores representantes ca estes dous para amosarnos esa dualidade que forma un todo, unha especie de cosmogonía onde cada elemento, guste ou non, cumpre coa súa función, á fin, necesaria.
E así aparecen en antigas fábulas e contos, como símbolos do bo e do malo, pero tamén da mesquindade e a franqueza, sempre xuntos, aínda que fuxíndose, como o inverno e o verán, a luz e as tebras, que non teñen razón de ser se non van emparellados. E así son as cousas cotiáns, que valoramos máis cando foron substituídas polo seu contrario ou cando as perdemos.
O tempo perdido na mocidade sempre volve a reclamarnos algo por moito que o aproveitásemos e disfrutásemos no seu momento. A lembranza do avó a quen (agora nos decatamos) nunca lle prestamos suficiente atención, son como esa nube negra que nos fai desexar o retorno a un pasado que non ten volta. ¿Arrepentiranse algún día os nosos dirixentes políticos do mal que o están facendo?. E de agardar que, coma co raposo, a noite pase e os devolva ó seu cubil. Á fin, o abuso ten como contrario o respecto e o autócrata ó demócrata.
O galo destas representacións populares, dos cataventos ou das fábulas, tamén é barulleiro, galán e festeiro cama un día de sol, pero asemade cauteloso e prudente, pois en canto as tebras ameazan recóllese ó seu apousento, xusto cando o raposo aproveita para saír e andar agochado entre os arredores, sempre vixiando, desconfiando de todo, argallando sixiloso as mil trampas, traizóns e ladroízos que se lle outorgan.