A desinformación, que medrou co auxe das redes sociais, pode manipular a opinión pública en base aos intereses duns poucos
10 mar 2026 . Actualizado a las 21:56 h.Hoxe ímosvos a pedir que nos deixedes ser os protagonistas. Non nos referimos aos xornalistas de La Voz, senón ao xornalismo en xeral. Esta semana celébrase a Semana de Prensa-Escola, unha profesión que resulta fundamental nunha democracia como a que vivimos. Escoitastes falar da desinformación?
Que é a desinformación?
É a difusión de información falsa ou enganosa que se presenta coma se fose verdadeira. Pode aparecer en redes sociais, en páxinas web, en vídeos ou mesmo en mensaxes que nos envían por WhatsApp. Ás veces mestura datos reais con outros inventados para que pareza máis crible. .
Quen as inventa?
Non hai unha soa resposta. Algunhas veces estas loiadas son creadas por persoas que queren gañar diñeiro con visitas en internet. Outras veces difúndenos grupos que buscan influír na opinión pública. Tamén ocorre que moitas persoas comparten información falsa sen mala intención, simplemente porque non comprobaron se é verdade.
Hai máis desinformación que antes?
O certo é que non é algo novo. Os rumores e as mentiras sempre existiron. O que si cambiou é a velocidade e o alcance cos que se difunden. Antes, unha noticia falsa podía tardar días en circular e chegar a menos xente. Hoxe, grazas ás redes sociais e aos teléfonos móbiles, un bulo pode facerse viral en cuestión de horas e chegar a millóns de persoas.
E as «fake news»?
Son algo parecido. Trátase dunha expresión inglesa que significa literalmente noticias falsas. Utilízase para referirse a informacións inventadas ou manipuladas que imitan o aspecto dunha noticia real. Moitas veces teñen titulares sorprendentes para que a xente faga clic nelas. Non todas as informacións incorrectas son fake news: ás veces un medio pode cometer un erro e corrixilo despois.
Que impacto teñen na vida?
É algo un pouco máis profundo. Vivimos nunha democracia, os cidadáns tomamos decisións, como votar, segundo a información que recibimos. Se esta é falsa ou manipulada, a opinión pública tamén pode verse manipulada. Por exemplo, un bulo pode facer crer á xente que un político dixo algo que nunca dixo. Por iso, en moitos réximes autoritarios o primeiro que tenta controlar o Goberno é a información. De feito, ao longo da historia, cando se instaurou unha ditadura, un dos primeiros pasos adoita ser limitar a liberdade de prensa. Ademais, a desinformación tamén pode xerar desconfianza. Cando circulan moitos rumores ou noticias falsas, algunhas persoas empezan a pensar que xa non se pode crer nada. E cando a xente deixa de confiar na información, o debate público debilítase.
Por que importa o xornalismo?
O xornalismo ten a misión de buscar información, comprobala e contar de forma rigorosa o que ocorre. Os medios de comunicación son intermediarios.
Na Constitución: o dereito de informar e ser informado con datos veraces
En España existe un dereito fundamental que moitas persoas utilizan cada día sen pensalo demasiado: o dereito para informar e a recibir información. Está recollido na nosa Constitución, concretamente no artigo 20. No seu apartado 20.1.a recoñécese a liberdade de expresar e difundir pensamentos, ideas e opinións, e no artigo 20.1.d establécese o dereito para comunicar e recibir información veraz por calquera medio de difusión. Pero o matiz de veraz é tan importante, que a norma máis relevante do noso país precísao. A información é tan esencial que a Constitución tamén protexe o dereito do xornalista para exercer o seu traballo sen censura, e ademais, permite que poida protexer ás súas fontes, para que isto non sexa unha forma de presión.
Artigo de opinión: A democracia, os reis do algoritmo e os novos imperios da IA, de César Rodríguez
Vivimos na era da información. Accedemos a millóns de novas e contidos. Procuramos en Google. Vemos vídeos en Instagram. Preguntámoslle mil cousas a un chatbot de IA. Hai trinta anos non podiamos facer uso destas tecnoloxías. Son ferramentas extraordinarias, pero, sen control, causaron estragos na sociedade. As democracias, quen non poden existir sen xornais ou medios, resultaron ameazadas polo éxito tóxico das plataformas sociais. Nunca lles importou a veracidade do que distribúen. Agora son cuestionadas. Talvez o debate chegue algo tarde, pero é benvido e necesario. Pode evitar que demos barra libre aos novos imperios da intelixencia artificial. Hoxe, quen se fai responsable dunha resposta alucinada de ChatGPT? Ninguén. Paréceche normal? E responsable?
Actividade básica
Os límites
O artigo 20 da Constitución, que recolle o dereito a informar e ser informado, ten un límite: que debe respectar valores como o honor ou a intimidade das persoas. Que credes que significa?
-----------
As actividades están deseñadas por L. Cancela
Diferenzas: novas nos medios, loiadas nas redes
Un xornal publica información con rigorosidade grazas a diversidade de fontes ou pensar no interese público, as social media incluso chegan a privilexiar as «fake news»
VALORES DUNHA NOVA
O xornalismo comproba que a súa información é veraz e imparcial
Cando un xornal decide publicar unha noticia, non o fai ao azar. Os xornalistas utilizan unha serie de criterios chamados valores noticia, que axudan a decidir que feitos son relevantes para a sociedade. Estes criterios serven para seleccionar, entre todo o que ocorre cada día, que merece ser contado aos lectores. O obxectivo é que a información sexa útil, comprensible e, sobre todo, veraz.
Interese público
É un tema que é relevante para a maioría. Unha das preguntas que se fan os xornalistas antes de publicar unha noticia é se o que ocorreu ten importancia para a sociedade. Por exemplo, decisións do Goberno, avances científicos, cambios no sistema educativo, problemas de saúde pública ou feitos que afectan a moitas persoas. Ese é o chamado interese público.
Información veraz
É necesario facer un traballo de investigación antes de publicar unha información. No xornalismo, antes de publicar algo é necesario verificar os datos. Iso significa comprobar que o que se vai a contar é certo. Para facelo, os xornalistas consultan documentos, falan con expertos ou contrastan a información con varias fontes.
Fontes recoñecibles
Saber a orixe da información. As noticias adoitan apoiarse en fontes claras e recoñecibles: científicos, médicos, institucións públicas, informes oficiais ou persoas que presenciaron un feito. Desa forma o lector pode saber de onde procede a información.
Linguaxe informativa
Precisión. As noticias tentan utilizar unha linguaxe clara e precisa. O obxectivo é informar, non esaxerar nin provocar reaccións emocionais innecesarias. Un titular xornalístico adoita tentar resumir o feito de forma directa. Por exemplo: «Un estudo conclúe que os ultraprocesados están relacionados con vinte factores de risco».
RASGOS DUNHA LOIADA
As plataformas sociais buscan a viralidade e o sensacionalismo
As fake news, en cambio, adoitan funcionar doutra maneira. Non se basean en criterios xornalísticos nin na comprobación dos feitos, senón no que pode chamar máis a atención, xerar máis clics ou difundirse máis rápido en redes sociais. Por iso, moitas veces teñen características moi diferentes ás dunha noticia elaborada por xornalistas. De feito, moitas veces, non son novas, senón vídeos, fotos ou mensaxes que circulan nas redes.
Chamar a atención
Viralidade. As loiadas non adoitan preocuparse polo interese público. O seu obxectivo principal é captar a atención do lector. Por iso moitas veces céntranse en historias moi sorprendentes e escandalosas.
Información non contrastada
Non existe unha investigación nin contraste dos datos. Nas fake news non existe a verificación. A información pode basearse en rumores, interpretacións incorrectas ou mesmo en feitos completamente inventados. Moitas veces difúndese primeiro e compróbase despois, cando a mensaxe xa se fixo viral.
Fontes descoñecidas
Non se pode saber de onde sae unha información. Nos bulos é frecuente atopar frases vagas como «un amigo dun médico asegura», «segundo fontes próximas» ou «un experto di», sen dar nomes nin explicar quen é realmente esa persoa. Cando non se pode identificar a fonte, é moito máis difícil saber se é certo.
Linguaxe de alerta
Sensacionalismo. Nas fake news é moi común atopar linguaxe sensacionalista, cheo de palabras que chaman a atención ou esaxeradas. Por exemplo: «Un estudo atopa o que a industria non quere que saibas sobre os ultraprocesados». Este tipo de frases buscan espertar curiosidade, medo ou indignación para que a xente faga clic ou as comparta o contido rapidamente. Ademais, non aportan probas.