Cincocentos anos despois, España pon fin a unha inxustiza ao permitirlles recuperar a nacionalidade
09 abr 2014 . Actualizado a las 12:40 h.O 31 de marzo de 1492 os Reis Católicos emitiron un edicto desde Granada polo que expulsaban os xudeus de todos os territorios do seu reino. Querían, dese modo, preservar a fe cristiá dos seus súbditos. O edicto dicía, entre outras cousas, o seguinte:
«Despois de moitísima deliberación acordouse en ditar que todos os Xudeus e Xudías deben abandonar os nosos reinados e que non sexa permitido nunca regresar.
«Nós ordenamos ademais neste edicto que os Xudeus e Xudías de calquera idade que residan nos nosos dominios ou territorios que partan cos seus fillos e fillas, serventes e familiares pequenos ou grandes de todas as idades ao fin de Xullo deste ano e que non se atrevan a regresar ás nosas terras e que non tomen un paso adiante a traspasar do xeito que se algún Xudeu que non acepte este edicto se seica é atopado nestes dominios ou regresa será culpado a morte e confiscación dos seus bens.
«E ordenamos que ningunha persoa no noso reinado sen importar o seu estado social incluíndo nobres que escondan ou garden ou defendan a un Xudeu ou Xudía xa sexa publicamente ou secretamente desde fins de Xullo e meses subseguintes nos seus fogares ou noutro sitio na nosa rexión con riscos de perder como castigo todos os seus feudos e fortificacións, privilexios e bens hereditarios.
«Fágase que os Xudeus poidan desfacerse dos seus fogares e todas as súas pertenzas no prazo estipulado polo tanto nós provemos o noso compromiso da protección e a seguridade de modo que ao final do mes de Xullo eles poidan vender e intercambiar as súas propiedades e mobles e calquera outro articulo e dispor deles libremente ao seu criterio que durante este prazo ninguén debe facerlles ningún dano, ferilos ou inxustizas a estas persoas ou aos seus bens o cal seria inxustificado e o que transgredise isto incorrerá no castigo os que violen a nosa seguridade Real».
O colmo da inxustiza era que o edicto prohibía sacar do reino ouro, prata ou moeda. ¿Que proveito poderían sacar da venda das súas facendas se despois non podían levar o seu diñeiro?
A poboación xudía naquel momento era de 100.000 persoas. Algo menos da metade decidiron converterse ao cristianismo, polo menos de portas cara a fóra. Así que sairían de España entre 50.000 e 60.000 xudeus. Os que tiñan a esperanza de regresar foron a Portugal, pero a maior parte marcharon ao norte de África e ao Imperio turco. Quen mellor os recibiu foi o sultán turco da época, Bayaceto II, que os recollera en portos españois cos seus propios barcos para levalos a Constantinopla. Del é a frase «Quen lles mandan perden, eu gaño». En territorio turco foi onde se conservaron as comunidades sefardís máis numerosas, principalmente nas cidades de Salónica, Istambul e Esmirna.
O LADINO
Os xudeus desterrados de España formaron comunidades que conservaron a súa lingua, o español do século XV, á que denominaron ladino, e a súa cultura. Chamaban á súa antiga patria Sefarad, palabra hebrea coa que xa a designaba a Biblia. Por iso se chaman sefardís. Formaron co tempo unha rama específica do pobo xudeu. O rancor co que saíron da súa terra converteuse en morriña. Moitos conservaron as chaves das súas casas como símbolo do seu desexo de volver algún día. Nas cidades e lugares nos que se asentaban, facíano conservando os seus propios núcleos sociais. Os grupos que procedían de Toledo, ou de Burgos, ou de León... establecíanse xuntos, construían a súa sinagoga e daban o nome da súa cidade á rúa en que esta estaba situada. E conservaban o seu xeito de vida. Así foi como a comunidade sefardí puido salvagardar a súa identidade cultural durante preto de cincocentos anos.
Para coñecer máis sobre esta comunidade recomendámosvos entrar en dúas webs. A primeira é unha páxina privada que contén moita información. A segunda é a web da comunidade sefardí de Galicia:
n http://sefarad.rediris.es/portada.htm
n http://www.bnei-israel.eu/comunidad.html