Ricardo Gurriarán halló materiales sin clasificar, archivos destruidos y expedientes perdidos del período del franquismo
30 may 2010 . Actualizado a las 02:00 h.Mientras en mayo de 1968 comenzaban revueltas y protestas en diversos lugares, en Compostela el alumnado de la USC estaba ya de vuelta: entonces finalizaron dos meses de huelga y otras reivindicaciones, y volvían a clases tras conseguir el levantamiento de sanciones políticas y académicas, aunque habría posteriormente represalias y expulsiones de algunos líderes de aquel movimiento. Una tesis doctoral, tres libros y una exposición realizadas por Ricardo Gurriarán, entre otros trabajos resultado de una década de investigación, tratan de reconstruir aquellos acontecimientos, en los que empezaba a verse el fin del franquismo y se abría la puerta a la etapa democrática, sostiene.
La tarea es compleja, explica Gurriarán: «Encontrei moitos materiais sen clasificar; arquivos policiais que se destruiron; expedientes perdidos, dificultades ou mesmo imposibilidade de acceso a libros de actas ou a correspondencia, e tamén unha lexislación que aínda non favorece a consulta e o coñecemento dese período», indica.
Cuatro décadas
Gurriarán se centró en los 68 primeros años del siglo pasado. Su tesis doctoral estudió las cuatro primeras décadas: «Na USC hai un antes e un despois do reitor Rodríguez Cadarso, que cando morre, en 1933, deixa unha institución con proxección internacional, con capacidade para competir coas máis punteiras, e con sentido de país. Conseguiu a colaboración de comunidades de emigrantes e favoreceu unha modernización impresionante. A súa influencia continuou até 1936».
La guerra supuso «unha ruptura con aquela etapa de progreso. Boa parte do claustro foi para o exilio, outros foron separados da docencia. Os vencedores impuxeron os seus criterios a través do SEU [Sindicato Español Universitario], comandado polos alféreces provisionais e que esixían a sindicación obrigatoria; e houbo selecións de persoal por méritos de guerra».
Gurriarán documentó como la Falange presionó para acabar, en los años 40, con Ruiz del Castillo «un reitor con veleidades monárquicas. Despois, durante un longo período de 25 anos houbo só dous reitores, Legaz Lacambra e Echeverri. Sería interesante saber como nese tempo o gobernador civil ou o propio ministro de Educación influían nas decisións que tomaban».
Sin embargo, falta mucha documentación de los archivos que consultó. Apeló a testimonios personales, al Archivo Histórico de la Universidade de Santiago, al de la Fundación 10 de Marzo, al del clandestino Partido Comunista y organizaciones nacionalistas, a boletines de estudiantes, o a medios de comunicación.
«Inmunda escoria»
Un periódico de Madrid, en enero de 1968, calificó de «inmunda escoria» al alumnado universitario compostelano, cuando estaban en plenas protestas, y aquel texto dio título ahora a uno de sus más recientes libros.
«As eleccións para representantes de estudantes do curso 1967-68 iniciaron o conflito en Santiago, pois o alumnado escolleu tamén conselleiros de curso, que non recoñeceu o decano de Ciencias, e aí comezaron as asembleas, as reivindicacións e dous longos e intensos meses de folga que tamén dividiron á sociedade da cidade, pois moita xente apoiaba decididamente aquelas protestas, aínda que tamén había quen non quería saber nada», manifiesta.