Valle, «un idioma»

CULTURA

03 nov 2020 . Actualizado a las 05:00 h.

Francisco Umbral (1932-2007) escribía moi ben, pero non era un tipo afable ou simpático. O primeiro día que estiven cabo del, ante a barra dun bar de Madrid, preto do Estadio Santiago Bernabeu, falamos case sen intercambiar olladas, pero falamos abondo, quizais porque comezamos facéndoo sobre o noso común amigo Manu Leguineche, corresponsal de guerra e xornalista ben prezado. E atinamos tamén ó traer a conto ó seu amigo e defensor Camilo José Cela, ó grande Torrente Ballester e, sobre todo, ó seu reverenciado Ramón María del Valle-Inclán -ó que aprezaba máis por modernista que polos seus esperpentos-. Umbral sostiña que Valle era o máis moderno do seu tempo «porque el tróuxonos a modernidade» e, de certo, víao coma «o único que constituía, por si só, todo un idioma». Tamén aprezaba a Rubén Darío e a Juan Ramón Jiménez, e tiña un sentimento de simpatía por Uxío Novoneyra e Carlos Oroza.

Umbral era un improvisador caprichoso que atinaba a encarnar un personaxe esquivo e á vez atraínte. Alí, arrimado á barra do bar, ofrecía a imaxe dun tipo que non necesitaba de ninguén, coma se el puidese pasar todo o tempo só. Pero o certo era que nunca faltaban seres que se achegaban a el e que o agarimaban e reverenciaban. E el deixábase querer, aínda que sen especiais manifestacións de agrado. Quizais porque non lle gustaba ofrecer a imaxe dun ser dependente ou contemporizador.

É dicir, calquera cousa menos renunciar á súa imaxe de elegancia tintada de displicencia. Porque el tíñase por un intelectual que non se pregaba á curiosidade dos descoñecidos e que era moi capaz de gruñir un desafecto. Mais tiña polos literatos galegos unha querencia explícita, que se extendía sobre todo a Álvaro Cunqueiro. Umbral adoraba ó gran fabulador de Mondoñedo, que se lle figuraba un escritor do boom, coma Rulfo, Borges, Carpentier, García Márquez, etc., aínda que el recease dalgúns.