A vida é un sopro de vento que pasa e que no mellor dos casos deixa unha lixeira pegada na herba que nace. A iso, non é pouco, é ao máis que podemos aspirar: a permanecer unha miga na lembranza da xente que queremos e que nos quere. Non hai que facer dramas: o tempo é demasiado escaso como para iso. Abonda con falar cunha persoa maior, incluso cun centenario, repetiranos a idea de que todo é un abrir e pechar de ollos.
A miúdo esquecemos esa fugacidade e vivimos postergando decisións, agardando tempos mellores. Atribúenlle a John Lennon o proverbio de que «a vida é iso que pasa mentres estás ocupado facendo outros plans». Na mesma liña, ao xa expresidente uruguaio José Mújica escoiteille un discurso marabilloso dirixido á mocidade: «A vida escapa, vaise, minuto a minuto. E non podes ir ao supermercado e comprar vida. Entón, loita por vivila. Nada vale máis que a vida e a felicidade non é outra cousa que darlle contido e rumbo á vida».
Pensamos no pouco que pode durar ese sopro cando preto de nós pasa a morte ou unha doenza a destempo. Aí parámonos un momento e preguntámoslle á conciencia (o que a ten, claro) se estamos no rumbo correcto ou se igual xa non se pode pasar un segundo máis sen virar o temón. Aí cada un enfróntase aos seus propios medos como pode. Só un mesmo sabe as razóns últimas para seguir a liña trazada ou ensaiar unha nova ruta.
E falo hoxe da morte porque hai pouco alguén me contou unha visita que lle fixo a un familiar moi próximo que estaba agoniando nun hospital. O doente, que era plenamente consciente de que faltaban contadas horas para o final, repetía unha e outra vez: «Que axiña pasou todo, que axiña pasou todo».
A vida é un aprender a morrer. Como esta é unha lección extremadamente dura, ao ser humano non lle quedou outra que inventar o máis potente analxésico coñecido: o humor. Ese é o verdadeiro combustible que nos mantén vivos.
Na primeira xuventude lembro ter lido un libro que me fixo repensar a vida e a morte e identificarme con moitas das historias que recollía. A obra non é outra que Romeiros do Alén, un fascinante ensaio do prestixioso antropólogo Marcial Gondar Portsany. Alí recollíanse sinais tradicionais da morte en Galicia: un corvo a grallar, os cans que ouvean, un petar que non é humano na fiestra ou na porta da casa....
Quedei cunha anécdota que recollía aquel traballo. O caso era o dun señor que estaba moi enfermo, creo que se citaba unha aldea de Bergantiños. Dende había dúas noites o moucho pousara no tellado e non paraba co seu xemer fúnebre. A xente da casa soubo que o desenlace estaba preto. Aquela ave considerada de mal agoiro bufaba alí ata que amencía. O vello agonizante sacou forzas da fraqueza e baixou á cociña armado coa escopeta de canóns paralelos. Ceibou dous cartuchos pola cheminea arriba e do paxaro da noite non se volveu saber. O vello morrer morreu pero quixo exercer aquilo do libre albedrío ata as últimas consecuencias.
E chegados a este punto teño que saltar de Bergantiños a Francia para citar un dos máis célebres científicos daquel país: o matemático e físico Simeón Denís Poisson. Finou un 25 de abril de 1840 deixando unha frase tan incrible como chea de humor. Parece ser que no leito de morte visitouno un crego para darlle os últimos sacramentos.
O científico aínda tivo forzas para se negar a recibilos: «Leva de aí o aceite da estrema unción que xa estou fritido dabondo». E algo diso debía saber porque, xa na primeira metade do século XIX, Poisson foi un dos grandes teóricos da electricidade.