Miñas donas, meus señores. Poderiamos dicir que o espectáculo que toca falar hoxe, e a súa correspondente crítica teatral, conforman unha crónica dun éxito anunciado. Porque, estaba visto tratándose dunha obra estreada nada menos que na catedral do teatro, que é Mérida, e arroupada por dous premios, o Valle Inclán para a obra, e o Ceres para o director, nada máis e nada menos que Miguel del Arco, presente en dúas edicións anteriores do FIOT carballés, recollendo éxitos en todas elas. O fino olfacto dos espectadores converteu esta peza na segunda obra da que se esgotaron máis rapidamente as entradas para vela.
O formato desta peza teatral, á que lle acae mellor que nunca o adxectivo de espectáculo, é o monólogo. ¡Que tremenda responsabilidade a dun monólogo! Normalmente ou me gustan unha barbaridade ou nada de nada. E normalmente vai depender da interpretación. Lembro, por exemplo, como paradigma de monólogos a Cinco horas con Mario, que tanto me impresionara. Agora estamos diante doutro deles.
Para tal cousa, temos unha historia, unha intérprete e unha posta en escena. Antonio Simón, director da obra A función do tequila, afirmaba na xuntanza (á que os que non queredes vir non sabedes o que vos perdedes) do Café Con... correspondente, que o teatro é unha cadeira de tres pés: texto, interpretación e escenografía. Cada unha delas reforza ás demais. Co espectáculo de Juicio a una zorra puidemos comprobar o atinada desta afirmación.
A min gustaríame utilizar a metáfora da receita de cociña: para que dun prato poidamos dicir que é/foi suculento temos que ter en conta a materia prima (texto), a arte do cociñeiro (dirección-interpretación), o tempo (que no teatro vén sendo esa medida da velocidade con que ocorren as cousas, cousa do director) e a presentación (escenografía). Fixádevos ben que non son excluíntes, senón que se reforzan.
Sobre do escenario, unha mesa grande con moitas copas e aínda máis botellas de viño. Escenografía aparentemente sobria, en negro. E unha protagonista: Helena de Troia, versión moderna (Carmen Machi), que destaca con forza polo seu vestido vermello sangue e a súa melena loura. Enseguida nos damos conta que a luz vai ser o compañeiro invisible da protagonista. Cambia coas súas emocións. E, abofé, que consegue o seu papel de salientar a actuación da actriz.
¿A historia? Serviría calquera, pero imos coller unha da Grecia clásica; cos seus deuses e heroes; coas súas guerras, coas súas mulleres, cos seus reis. É a historia de Helena de Troia, contada cunha linguaxe moi actual, exenta de todo pudor e recato nas súas expresións.
A interpretación: ben. Sen máis, como cómpre a un bo monólogo. Ollade que dixen ben. É unha obra de declamación, con tódolos típicos tópicos. Con tódalas súas ferramentas. Aí é onde se distinguen un Darío Fo, un Rafael Álvarez ou unha Lola Herrera. De entre as varias que usou, algunhas expresións de declamación forte, crispada, parecen calcadas á anterior. Mais iso foi todo o que lle podo botar en cara, que non é nada. Iso, e máis que, fóra de recurso escénico, non entendín moi ben a que viña tanta botella de viño. Pecata Minuta. Porque o resto foi excepcional.
Helena: á fin e ao cabo, unha alma humana, unha muller. ¿Quen lle preguntou nunca a súa opinión? Na maxia que arrodea ao teatro ten aquí ocasión para dala, para subliñar que «a historia depende de quen a conte»; «¿quen me preguntou a min?». Non xulgues á muller só pola súa beleza exterior ou pola súa cara de peixe cocido, senón pola súa enorme fermosura interior, transmítenos. Vértense nas poderosas palabras de Helena (Carmen Machi), unha tremenda reivindicación para a súa identidade, cun toque feminista e feminino: «Eu amei a Paris, unicamente. (...) Fixádevos cantas mentiras hai ao redor da miña historia; mirade o que fixeron comigo», parecen dicir.
Quedei impresionado co xogo de luces (aparentemente inxenuo) que mesmo convertía, nalgúns momentos a Helena de Troia, nunha estrela luminosa, nun Sol a quen non podías mirar.
E, como nas cousas boas, xorde a música cara o final da obra, ausente ata o momento, na súa xusta dose. Aparecendo, cal doce sobremesa, cara o remate do espectáculo; acentuando e colaborando no xermolar dos sentimentos e emocións do conquistado corazón do respectable. Moitos espectadores despediron a actuación, a maiores dos aplausos, en pé.
Final suave, moi estético e efectista. Brillante Carmen Machi. Noraboa, chica do iogur. Quedou claro que é algo máis.