«Non pinto o que vexo, pinto o que sinto»

Paco Casal confesa que as súas múltiples e escollidas lecturas o levan do debuxo lineal ao artístico


Iniciamos a entrevista con Paco no seu estudio da rúa Lustres Rivas, en Ribeira, ás dez e media dun martes e trece. Con todo, non notei que lle tremese nin pulso nin voz, vacinado como está, como bo galego que é, contra as febrículas das supersticións e das Santas Compañas, que mesmo utiliza como motivo, entre a ficción e o documental, nos seus lenzos.

«Eu leo», sóltame nada máis sentarmos. E gústame a derrota literaria da súa conversa, afección que eu xa lle coñecía. «Necesito ler», insiste. E logo, como levado por ventos propicios, fálame de Xosé Vizoso -man dereita de Isaac Díaz Pardo e amigo dun primo seu, Xosé Vázquez Castro, que fundou e presidiu ARGA, e que o relacionou co mundo da pintura galega-, de quen me di: «Vizoso deume o espazo, corríxeme, amósame a profundidade. Foi e segue a ser moi importante para min, como modelo e mestre, sempre disposto a axudar, a aconsellar, a corrixir o superfluo ou equivocado».

Sei da súa inclinación polos libros. E aprendo del: «Son esas múltiples e escollidas lecturas as que me levan do debuxo lineal ao artístico», e que lle outorgan, penso eu, ese horizonte equipado de fantasía, que incentiva coñecementos e imaxinación.

Vén de París

Paco vén, coma todos os artistas, de París. A súa pintura bebe na escola de Barbizon (Camille Corot) e no reverso do impresionismo, cuxo lema profunda e troca: descrición antes que impresión. Ou, se me apuran, un impresionista atlántico, algo así como un expresionista que pinta impresións. «Non pinto o que vexo, pinto o que sinto». Porque, digo eu, e tamén o pensa el, «o noso mare nostrum galego évos moito mar para os pinceis luminosos dun Sorolla ou dun Seurat». En Casal predomina o inacabado, o brumoso, o fragmentario, a visión imaxinativa e sensual.

«Aprendo dos meus tíos, Cheroco e Rafael a técnica da espátula e o amor á paisaxe, sen saír da casa», confesa. Pero, xa a par da súa vida laboral, asiste a canto obradoiro, curso, conferencia, encontro, museo... lle ofreza posibilidades de medrar. O seu autodidactismo é programado e ben dirixido, consonte as súas aptitudes e aspiracións. Ademais, di, «un autodidacta é, ao mesmo tempo, profesor e alumno que inda non saben, pero saben o que queren saber e perségueno con decisión». Para iso están os grandes e (in) imitables mestres actuais e pretéritos. En todo caso, Paco coincide con Borges: «Só se aprende o amor á arte, non a arte en si».

Técnicas pictóricas

Canto ás súas técnicas pictóricas, fálame do gravado. E recorda as palabras de Alfonso Costa -que coñece polo grupo, para el, primordial, de Brión-, cando lle di: «No gravado vale todo, madeira, linóleo, cobre, cinc, aluminio, aceiro, ferro...». Del aprende a modalidade do «acetato», material sintético utilizado como matriz do gravado á punta seca e, de momento, limitado a probas de estudio. Pero é na acuarela onde se sente máis a gusto. «Son un defensor e practicante asiduo da acuarela, pese ás súas limitacións, sobre todo nas gamas de cor». Pero tamén practica a augada, o pastel, o carbón, a tinta chinesa e, por suposto, o óleo e o acrílico. De Vizoso recorda un consello inicial: «Todo aquel que pinte acuarelas, é quen de pintar ao óleo». E engade: «O óleo é lento, permíteche retocar, pensar, repensar, pois carece da rapidez da acuarela».

En Paco Casal, un hedonista dos pinceis, a carón da Galicia real, aparece sempre a Galicia inventada, máxica, mítica, literaria... que poida que non exista, pero que segue aí. Porque a paisaxe é a súa gran paixón como motivo disperso: «Empezo, síntome a gusto, quedo enganchado». E aí é onde bota man de imaxinación, de realidade e ficción, dos mundos máxicos que recupera das súas lecturas: Rosalía e o seu íntimo costumismo tan noso; Borges co seu xardín tecido de sendeiros que se bifurcan -como verdadeiras corredoiras galegas-, e de personaxes irreais; o Ánxel Fole de Á lus do candil e Terra brava, coa súa carga etnográfica, antropolóxica e lendaria propia das tesas terras lucenses de entón. E se a literatura, para Fole, debe ser «metereolóxica» (sic) e paisaxística, o mesmo a pintura para Paco Casal, que amplía en conxunción copulativa ata o mar, nunha visión global deste noso «anaco de terra con encaixe» que é Galicia.

O tratamento da paisaxe galega en Paco Casal é variado e multifocal. Pero quizais predomine nel un achegamento sensitivo-visual con incursións na etnopaisaxe e na paisaxe mítica que, por suposto, é recreada, imaxinada, pero herdeira da tradición, que é memoria viva e permanencia no tempo. Sendo creación, é ao tempo reflexión sobre si mesma; isto é, metapaisaxe subliminar. Resultado: unha obra suxestiva de enorme plasticidade, fráxil, plural, como en formación, dubitativa, que buscase e ofrecese camiños.

Emoción e conmoción

Pintor arraiano, simbiótico, híbrido -un diría que mesmo anfibio-; cunha obra onde a emoción se fai conmoción e coñecemento, como o proban as súas varias exposicións que conxugan estes dous motivos irmandados: Máxica terra do mar, Silencio e auga, A mares, Realidades máxicas, Percorrendo camiños para atopar o mar, Mar de inverno, A mares ... E sentencia: «Para min, o mar é coñecemento, paixón, imaxinación, inspiración; pero tamén temor e respecto, lecer e traballo. Cando vexo pasar os barcos cara ao Gran Sol, sinto na pel o alento do drama, a soidade, a dura procura do pan, amasado en rompentes de esforzo e ameaza».

E, xa como broche de mediodía, dime algo sorprendente: «Preséntome a todos os concursos de pintura rápida de Galicia, para pintar ao aire libre e confraternizar con outros artistas. É unha experiencia magnífica. Se non gano, pásoo ben; e se gano, non o paso peor».

Un final digno de Castelao!

ILUSTRACIÓN ABRALDES

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
0 votos
Comentarios

«Non pinto o que vexo, pinto o que sinto»