El litoral barreirense más «secreto» y sorprendente: ha sido catalogadas un total de 169 furnas en un estudio de 2021 a 2025

Yolanda García Ramos
Yolanda García BARREIROS / LA VOZ

A MARIÑA

El espeleólogo Xurxo Lorenzo de EC Rei Cintolo, quien dará una charla-coloquio con Javi Fouz sobre este trabajo el día 31 en Barreiros, estudió también toponimia y curiosidades

19 ene 2026 . Actualizado a las 20:19 h.

Creemos que lo que captamos con los sentidos es la realidad, pero siempre hay «otros mundos» más allá de lo que vemos a simple vista. As Catedrais y Cova de Rei Cintolo son dos joyas geológicas archiconocidas en A Mariña. Sin embargo, les siguen otras menos acostumbradas al foco mediático. Por ejemplo, los cañones fluviales o las furnas costeras en la comarca. Sobre estas últimas, Xurxo Lorenzo, director de la revista «Furada» de la Federación Galega de Espeleoloxía y vocal en EC Rei Cintolo, realizó un estudio en el que parte de la motivación le llegó en pandemia y tras el confinamiento. En 2020, inició un trabajo sobre ellas en Arteixo y A Coruña. La relación estival del espeleólogo mindoniense con Barreiros y un comentario de su tío Javi Fouz sobre «un feixe delas interesantes», le animó a plantear lo mismo en el litoral barreirense, con 8 kilómetros de cornisa cantábrica y otros 4 en la ría de Foz.

Su memoria de 2021-2025 tiene en cuenta tareas de inventario y topografía, prospección del litoral, exploración, geolocalización, fotografía, modelos 3D, proyecciones KM, registro de espeleotemas, curiosidades geológicas y estudio de toponomia, esta última vertiente buscando «tamén contribuír á perdura da cultura popular», enfatiza. Resultaron 169 furnas inventariadas, geolocalizadas y topografiadas, con diferentes extensiones, desde las que superan los 30 metros hasta las «microfurnas» de 1,5. En total, «1.219,10 metros de pasaxes subterráneos». La información, recabada tras casi 790 horas de trabajo tanto de campo como de gabinete, se incorpora al Atlas Dixital de Cavidades de Galicia en el caso de las iguales o superiores a 5 metros. Además de Xurxo Lorenzo, participaron Xabi Lorenzo, Xon Lorenzo, Sia Lorenzo y Noa Loira de EC Rei Cintolo, Javi Fouz de GE Flash y EC Rei Cintolo más Jose Avilés de GE Flash. Por dar valor también a su nomenclatura (algunas al evocar algún animal o tener leyenda propia como San Bartolo), citamos algunas como Fontela, Carreiro Alto, O Mono, As Cabanas, Lóngara, Abrigo do Elefante, As Igrexas, Punta Corveira, Forno dos Mouros, Pena do Picón, As Farrapas, Cova dos Ferreiros, O Serrón do Gabito, Penachá, Cova da Ola, A Rá, Portovello, Cova das Mulleres, Moledo, Portoliño, Pedra do Amor, Guarida do Dragón, O Aguillón, O Mar Pequeno, Anguieira... E identificaron en 13 de ellas bellos espeleotemas, de diversos tonos cromáticos y de pigotita, como un «arcoiris» subteráneo. De las catalogadas, 6 tienen más de 30 metros, otras 6 entre 20 y 29,9 metros, 21 entre 10 y 19,9 metros, 46 entre 5 y 9,9 metros y 90 son microfurnas de entre 1,5 y 4,9 metros

«Atopamos un número superior ao agardado»

Lorenzo y el resto del equipo prospectaron «cada oco» del litoral barreirense, con el objetivo principal de conocer cuántas furnas había, «as súas dimensións, xeoposición, espeleotemas e realizar fotografía das bocas», añade, a la vez que «recuperar a microtoponimia popular», con ayuda de vecinos de la zona como Tino González Recalde, del Seminario de Estudios Os Espigueiros de San Miguel de Reinante, Gerardo García Docobo o el concejal barreirense Dani García. El recorrido, una a una, fue a pie aprovechando la marea baja e «incluíndo tódolos tramos de cantís», dice. Hubo algunos, según relata en el propio estudio, de especial dificultad considerando «a zona máis esixente» la de Punta do Castro o «complicado» el tránsito en plena desembocadura del Masma, «por mor do lodo» y también por la presencia cada vez mayor en la zona de un molusco en particular. Así, avistó en localizaciones determinadas «unha ostra moi cortante e invasora (aínda que non ten esta consideración oficial) e que está a experimentar unha rápida expansión, a ostra rizada ou xaponesa (Magallana gigas)».

«En certos tramos hai unha ostra moi cortante e invasora (aínda que non ten esta consideración oficial) e que está a experimentar unha rápida expansión, a ostra rizada ou xaponesa (Magallana gigas

«Nun concello dominado polas praias e onde existen poucos tramos de cantil, foi sorprendente _dice_ atopar un número de furnas enormemente superior ó agardado, se ben unha cantidade elevada, algo máis da metade, non acadaban os 5 metros de desenvolvemento. Por contra, tamén atopamos algunhas furnas de tamaño moito maior do previsto» o con singularidades. En 2022, al retirar el mar grandes cantidades de arena, detectaron más que en 2021. En 2023, debido al «alto nivel de area das praias», quedaron sepultadas varias o se redujo su longitud. Temporales, erosión, mareas vivas, lluvia o construcción de paseos, entre otros, son factores que no pasaron desapercibidos, detectando en los años de estudio varios colapsos en furnas, desplomes y generación de dolinas (agujeros).