Este texto é unha resposta ao artigo de Xavier Alcalá publicado en La Voz de Galicia baixo o título «Andrés do Barro: Saudade dun xoguete roto». Un artigo que, desde hoxe, pasa a ocupar un lugar destacado entre as grandes cotas do humor galego contemporáneo. E con humor quero tomalo.
Porque cando alguén percorre Galicia participando en homenaxes a Andrés do Barro e despois escribe algo así sobre el, só se me ocorren dúas explicacións: ou estamos diante dun xenio do humor, ou diante dunha persoa á que o ego lle xogou unha mala pasada. Prefiro quedar coa primeira.
Non son partidario de responder ás críticas. Pero unha cousa é discutir unha interpretación e outra poñer en dúbida o rigor e a honestidade dun traballo.
Levo máis de vinte anos investigando e escribindo sobre música. Andrés do Barro. A xénese do pop en galego é o resultado de anos de traballo: decenas de entrevistas, revistas orixinais, prensa, documentación e centos de referencias ao pé de páxina.
E hai algo máis: tiven acceso aos diarios persoais de Andrés, á súa correspondencia privada e ás súas cartas manuscritas. Á súa propia voz sobre o papel.
Aparentemente, todo iso debe de ter pouco valor documental. Debe de pesar máis o recordo de alguén que compartiu con el unha etapa concreta e que despois desapareceu durante décadas da súa vida. É unha concepción da historiografía certamente innovadora.
Nunha biografía, as fontes non deciden canto deben aparecer. Contrástanse, compáranse e sitúanse nun contexto. A memoria é valiosa, pero tamén selectiva e subxectiva. Quen queira comprobar como está construído o meu libro só ten que abrilo.
Tamén sorprende que se mencionen persoas, coma se o libro ignorase voces fundamentais arredor de Andrés. Xoán Rubia foi entrevistado xa para a primeira edición. Tamén Xerardo Moscoso, Bibiano…
O problema parece ser outro: aquí non se discute realmente quen foi entrevistado. Discútese canto aparezo eu. Contar cantas veces aparece o propio nome nunha biografía e utilizar esa contabilidade como argumento crítico case merece entrar por dereito propio na literatura humorística galega.
Unha biografía non é unha repartición de cotas de protagonismo, nin unha clasificación de amizades. O criterio é outro: que pode documentarse e que importancia ten para comprender a persoa e a súa obra.
E aí convén falar de feitos. Andrés do Barro cursou o bacharelato e rematou os estudos de Náutica, aínda que non completou as horas de navegación necesarias para exercer. Foi compositor —letra e música— dos catro números un que acadou entre 1969 e 1972, e autor da inmensa maioría do seu repertorio.
Non fai falta crerme: están os créditos dos discos, a SGAE… Podemos discutir influencias, colaboracións e aprendizaxes. Outra cousa é construír retrospectivamente un Andrés intelectualmente dependente, un rapaz ao que había que escribir, explicar ou completar constantemente.
E hai un problema evidente: Andrés non pode contestar. Morreu hai máis de trinta anos. Por iso sorprende que alguén que participa en homenaxes a Andrés presente agora unha imaxe súa que, lonxe de engrandecelo, parece empequenecelo.
É lexítimo reivindicar unha amizade, contar lembranzas ou discrepar dunha biografía. O que resulta menos elegante é diminuír o protagonista para aumentar o papel dun mesmo.
Porque ao final aparece o que estaba debaixo de todo isto: o meu Andrés. O meu papel. O meu mérito. As miñas aparicións no libro.
E aí cae a máscara.
Eu non necesito disputar ese territorio. Non coñecín a Andrés do Barro. Por iso escribín unha biografía e non unhas memorias. Podo equivocarme, como calquera investigador. Pero poñer en cuestión un traballo documentado esixe algo máis ca contar cantas veces aparece un nome.
Non podemos esquecer o esencial. Andrés do Barro levou cancións en galego ao número un das listas. Escribiu melodías que sobreviviron máis de medio século. Iso fíxoo Andrés.
Por iso, sigo defendendo que merece a Medalla de Galicia e que Galicia debería dedicarlle algún día as súas Letras.
Andrés é máis grande ca nós. Algúns, simplemente, aínda non o entenderon.
Eu, polo menos, vin aquí falar do meu libro.