Meu pai, que era moi clásico, practicaba un rito de paso: en canto os irmáns rematabamos a carreira, ía a Gráficas Couceiro, unha imprenta de toda a vida, a encargarnos un cento de tarxetas de visita. A min, que quere que lle diga, fíxome ilusión recibir a caixiña de plástico de tapa transparente coas tarxetas nas que, en cursivas inglesas de convite de voda, se lía: Juan Luis Blanco Valdés, e, noutra liña, Licenciado en Filología Hispánica. Iso debeu ser a remates do ano 82 pois en agosto do 83, coa licenciatura do paquete, tiven o meu primeiro traballo remunerado como profesor (desculpas pola hipérbole) nos Cursos Internacionales de Lengua y Cultura Españolas para Extranjeros da Universidade de Santiago, unha experiencia que, en pleno verán, con vinte e tres aniños e unha chea de rapazas de medio mundo entre o alumnado, xerou o esperable anecdotario, que deixarei para outra columna, avisando a quen lea, quede claro, que os lóxicos lances en ocasión tan propicia non estorbaron no máis mínimo o escrupuloso cumprimento das miñas obrigas docentes.
É o caso que, como parte do programa cultural do curso, unha tarde houbo para o alumnado máis avantaxado no dominio do idioma o pase dunha das mellores películas do cine español baseada nunha das mellores novelas da literatura española. Pois si, adiviñou vostede: La colmena, de Mario Camus, estreada en 1982, na que o propio autor do libro facía un cameo no papel dun extravagante inventor de palabras.
La colmena anda estas datas de torvo aniversario. O pasado 7 de xaneiro cumpríronse 80 anos do día en que Cela enviou o primeiro mecanoscrito da obra á censura do réxime franquista, que prohibiu a súa publicación, por «francamente inmoral y a veces pornográfica y en ocasiones irreverente», a xuízo do censor católico. Habían de pasar case vinte anos para que, na tímida apertura propiciada por Fraga, a novela saíse das prensas en España.
A literatura, que, como a linguaxe, é un organismo vivo e autónomo, conxura ás veces feitos, circunstancias e persoas para obrar milagres. O Madrid daqueles anos, como dixo Jaime Gil de Biedma, «parecía más oscuro y los metros olían a miseria», o mesmo fedor sublime que exhala La colmena, un milagre humano de plasticidade infinita. Xa non hai universos como o café de doña Rosa.