Un dos grandes filósofos da política do século pasado, Raymond Aron, afirmaba que «a acción política é a resposta a unha situación, non a exposición de teorías nin a expresión de sentimentos». Outro grande, Ignatieff, premio Princesa de Asturias de Ciencias Sociais no 2024, escribiu que «se un político non ten éxito á hora de convencer aos votantes de que está en política por eles, tampouco pode facerse acredor ao dereito a ser escoitado». E engadía: «Non necesitas gustar a túa xente, pero o seu respecto é esencial. Deben notar que es unha persoa íntegra e que estás esforzándote por eles». Unha conclusión á que chegaba Ignatieff tras comprobar en primeira persoa a fonda diferenza que existe entre analizar a política desde a academia e participar nela. Non se precisa moito máis para explicar a dimisión de Mazón. El mesmo, ao dimitir, recoñeceu os seus máis que evidentes erros na súa resposta á tráxica dina que arrebatou a vida a máis de 200 persoas, erros que fixeron imposible a súa continuidade ao fronte da Generalitat.
Tamén sabemos, grazas a varios estudos empíricos, que a cidadanía busca explicacións e atribucións de culpa cando se produce unha grande catástrofe natural con toda a dor, medo e incerteza que xera. Cando a cidadanía ve como son os seus veciños e amigos os que botan unha man xusto despois da catástrofe, de forma humana, natural, aparece a insatisfacción, e só un comportamento exemplar dos seus dirixentes, durante e despois da catástrofe, pode evitar esa comprensible construción social da culpabilidade. Hai exemplos que así o demostran. O dun Schröder capaz de recuperarse dunha máis que cantada derrota electoral tras as inundacións, tamén con vítimas mortais, no Danubio en 2002; ou máis cerca, a exemplar forma en que os presidentes Feijoo e Rueda afrontaron a pandemia da covid e a vaga de lumes do pasado verán. Pero tamén nesto fallou Mazón, de xeito que foron outros os que cubriron a demanda dunha racionalización do acontecido, e aproveitaron as diferentes narrativas enfrontadas para lavarse as mans e, culpando a terceiros, liberarse de toda responsabilidade (explican Achen e Bartels, Democracia para realistas, 2025).
Mazón, finalmente, asumiu a súa responsabilidade. Pero quedan moitas cousas por explicar, moitas máis por facer e moitos comportamentos por aclarar. Desde os motivos polos que ao día seguinte á dina os deputados da coalición gobernante decidiron suspender o pleno do Congreso, agás para nomear aos (seus) directivos da televisión pública española; pasando polos procedementos de concesión de axudas prometidas que non chegan; ata a inexistencia de obras sobre o terreo que evitarían, de repetirse a dina, a catástrofe humana e material que tanta dor provocou hai un ano. Por non falar da reforma global dos instrumentos de cooperación entre administracións diante de catástrofes naturais de toda índole.
Sufrimos unha emerxencia nacional, a dana, pero tamén un gran apagamento o 28 de abril. E desde onte mesmo o fiscal xeral do Estado enfróntase por vez primeira na nosa historia a un xuízo penal por accións desenvolvidas no seu cargo. É certo que, en tempos de polarización, os sesgos políticos fan perder a capacidade de equilibrar a esixencia de responsabilidades. Pero, máis pronto que tarde, algún outro líder (i)rresponsable, agora protexido tras unha narrativa frontista, acabará perdendo tamén o seu dereito a ser escoitado. Evitemos o risco dunha narrativa alternativa autoritaria, ofrecendo, responsablemente, unha auténtica rexeneración democrática.