O baile de Kaxarranka


Presidente da Real Academia Galega

O meu amigo Fermín Galindo, vasco de nación, que leva vinte e cinco anos traballando entre nós, entre Bilbao e Santiago de Compostela, di que, se lle deixasen escoller, escollería dúas cousas dos galegos; dúas cousas que levaría para a súa terra vizcaína: o pan e o humor. Álvaro Cunqueiro dicía que a lingua galega, para ser auténtica, ten que saber a pan: a pan feito e levedado no forno dos avós, patrimonio antigo da tribo. Nada se parece máis ao corazón das cousas que o arrecendo do pan recén cocido. Tocante ao humor, Vicente Risco dicía que «é a defensa dos indefensos», mecanismo da intelixencia para sobrevivir mesmo nas situacións máis atravesadas. A súa versión popular vén sendo a retranca. Para compensar, o amigo Fermín regálame unha tradición da súa terra, que é a que hoxe quero contar aquí: o baile da Kaxarranka, na vila vizcaína de Lekeitio. 

Na mañá do día 29 de xuño, sae a procesión de San Pedro polas rúas da vila, e na procesión van oito mariñeiros portando unha arca enriba da cal vai un danzante fardado con camisa, alpargatas e pantalón branco, ao xeito dos euskaldúns, faixa colorada, frac e chisteira. A procesión para na praza, para despois diante do concello e detense, sobre todo, diante da Confraría de Pescadores, símbolo da vella tradición, pois o danzante vén ser o antigo secretario ou mordomo da confraría, e na arca van os tesouros do oficio, o diñeiro recadado durante o ano e os papeis que acreditan a súa autoridade. O danzante é o mordomo entrante, que depositou na arca os diñeiros que han garantir a súa honradez de xestión durante o ano, ao tempo que se detén diante da casa do mordomo saínte para devolverlle, ben revisados polo colectivo de mareantes e diante de toda a comunidade, os diñeiros e os papeis que no seu día alí foron depositados polo anterior secretario. Así dan o relevo e manteñen a tradición, con música de txistus e tamborís.

O interesante da cerimonia, que aparece datada dende o século XV, é a súa significación administrativa e comunitaria. O baile de Kaxarranka, que así se chama, vén ser o baile da honradez de xestión: a proclamación pública da administración dos bens do vello oficio do mar, confirmado e celebrado diante de todo o mundo. Música e transparencia administrativa. Os oito mariñeiros terman do arcón, enriba do cal baila o mozo, e apoian xa que logo a xestión do secretario saínte, fiscalizada perante a comunidade, ao tempo que anuncian o relevo, a sucesión do secretario entrante, que á súa vez deberá depositar testemuño dos seus bens, a xeito de garantía, para a administración dos doce meses seguintes.

Non é pouco, nos tempos que corren. A saber que bailes, que tamaño de arcón, que músicas ou garantías deberiamos esixir arestora na xestión pública para recuperar a dignidade do común, que en Lekeitio revisan cada ano e seica manteñen viva.

Por Víctor F. Freixanes Presidente da Real Academia Galega

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
15 votos

O baile de Kaxarranka