Hai catrocentos millóns de anos Galicia formaba parte de África e a provincia de Lugo estaba mergullada baixo un mar pouco fondo no que se ía acumulando a lama fría sobre un leito de cuarcitas. Esa lama converteuse co tempo en xisto trufado de mineral de ferro. Logo, cando todas as terras do mundo se xuntaron no Ecuador cen millóns de anos despois, aquel mar converteuse en montañas que tiñan un corazón de ferro. Esa é a orixe da mina da Silvarosa, preto de Viveiro, que chegou a ser unha das máis importantes na Península e que hoxe se encontra abandonada nun estado de permanente melancolía. A última vez que estiven, a maleza tapaba as ruínas das vellas instalacións mineiras e no camiño que leva aló había cascallos e xergóns. Agora, dous xeólogos do Consello Superior de Investigacións acaban de publicar un estudio que avoga por recuperar ese lugar que, como calquera outra ruína arqueolóxica, é un sitio que conta unha historia, non menos interesante que a dun castro ou un dolmen. Neste caso é a historia dunha industrialización que non foi.
Viveiro puido ser Bilbao. A finais do século XVIII tiña todas as papeletas para converterse no centro da siderurxia española. Naquela altura dispoñía das mesmas vantaxes que o País Vasco: ferro, auga en abundancia e portos ben situados para a exportación a Inglaterra. Coincidía ademais que daquela o ferro vasco resultaba máis caro por cuestións fiscais, e que un dos grandes compradores de metal era o arsenal de Ferrol. Todo o mundo coñece a desgraciada aventura empresarial do marqués de Sargadelos, pero foi só a de máis éxito de varias. Co ferro da comarca do Eo, incluído o da Silvarosa, fixéronse boa parte das armas, aparellos de cociña, tubarias de auga e monumentos do século XIX español. Ese ferro anda por aí, aínda que sexa baixo outras formas, porque o ferro, unha vez extraído da terra, xa non desaparece nunca; vaise reencarnando como un pecador budista ata o infinito.
Viveiro puido ser Bilbao. O Guggenheim estaría agora alí. Non foi así, o que non é nin bo nin malo. Viveiro é Viveiro, o que non está nada mal. Pero o ferro da Silvarosa seguiuse explotando aínda durante bastante tempo. O meu avó lembraba ter visto de neno o espectacular teleférico que instalaran os alemáns que se fixeran propietarios da minas, e que baixaba o ferro en bruto ao cargadoiro de A Insua para levalo a Hamburgo. Chegaron a traballar alí ata un millar de obreiros baixo as ordes do enxeñeiro xefe, Friedrich Wilhelm Cloos, o mesmo que, máis tarde, durante a guerra mundial, enviaba volframio galego á Alemaña nazi e repartía exemplares do Mein Kampf de Hitler entre os veciños de Monforte.
E que dicir doutro dos propietarios das minas da Silvarosa, o gran Horacio Echevarrieta Maruri, «O Howard Hughes vasco»? Echevarrieta foi o impulsor das liñas aéreas Iberia, do tranvía sobre as cataratas do Niágara, espía alemán, fabricante e traficante de armas e de submarinos, mecenas de artistas, campión de regatas, promotor da Gran Vía madrileña, preso da República, represaliado por Franco e mediador no rescate dos soldados españois capturados no desastre de Annual, para o que chegou a ofrecerse como refén a Abd el-Krim. Como o Xanadu do Cidadán Kane de Orson Welles, o palacio no que morreu Echevarrieta en Baracaldo segue a estar rodeado de misterio. Ninguén sabe o que hai detrás dos muros que o rodean.
Teñen razón os xeólogos que redactaron ese informe suxerindo que se preserve A Silvarosa como un ben cultural. Xa non dá ferro, pero, como se pode ver, segue sendo unha mina de historias.