Antigamente sabíase que empezaba o outono porque había matanza, enchíanse as despensas e remataba a costeira do bonito. Hoxe nótase sobre todo en que na televisión empeza o carrusel de noticias tráxicas de incendios e asfixias por causa dos braseiros eléctricos. Co tempo atmosférico tolo e a iluminación artificial, na sociedade urbana non quedan xa moitos outros sinais externos da estación que as follas caídas que renxen baixo os pés e o ocasional olor das castañas asadas. Foi desa maneira como me decatei eu este ano de que xa estabamos entrados nun outono que se fixo esperar. A epifanía produciuse nunha praza de Madrid onde sobrevive unha castañeira co seu tambor furado de folla de lata. Compreille un cornete. Non porque tivese fame de castañas, senón para comungar coa estación, e sobre todo porque tiña frío nas mans.
O do tacto da castaña quente é, como ben se sabe, unha das claves do asunto. Un recoñece decontado esa sensación, unha de tantas que quedan adormecidas na memoria desde a infancia, que é cando máis frío pasa un -sobre todo en Lugo-. Pero tamén está o tacto do papel de periódico, que empeza a ser, como as castañeiras, unha supervivencia. De feito, de todas as nostalxias relacionadas coa castaña asada, foi esta do papel de periódico a que me colleu por sorpresa. Din que vivimos na sociedade da hiperinformación, e é certo. Pero houbo un tempo no que o mundo estaba fisicamente empapelado de noticias. Cando eu era pequeno, podías ler sobre a guerra de Vietnam no fondo da gaiola sucia dun paxaro, ver a carteleira do cine no envoltorio dunhas flores ou informarte da morte de Franco no chan dun piso acabado de fregar. Eses exemplares de periódico estaban con frecuencia atrasados, pero iso axudaba a comprender mellor o mundo. O que parecera unha cousa, lido no seu momento, tiña unha lectura moi distinta pasados uns meses. Algo que en principio nos parecera prosaico conmovíanos cando a contemplabamos fóra do seu contexto.
Eu quixen unha vez escribir unha historia gótica sobre as castañas asadas que trataba este asunto, aproveitando ademais a relación entre o magosto e o día de defuntos. A historia era así: unha castañeira faise cruces ao ver a un home na rúa, porque comprende que se trata dunha ánima en pena. O home rise da superstición da muller e mesmo lle compra un cornete de castañas aínda que non ten fame, como fixen eu. Suscitada a melancolía polas palabras da castañeira, o home reflexiona sobre a súa vida pasada, todas as súas alegrías e tristezas, mentres vai comendo os froitos un por un. O lector está invitado a pensar que iso simboliza o paso dos anos. Por fin, ao chegar á última castaña, o home do relato descobre que no papel de periódico está impresa a súa propia necrolóxica. Non é máis que un fantasma apoiado no valo dun cemiterio. Demasiado melodramático. Quedou sen escribir.
Volvía eu para a casa comendo as castañas, tamén unha por unha e, inevitablemente, lembrando cousas do pasado, como o personaxe daquel conto que nunca escribín. A medida que ían desaparecendo as castañas íase lendo o que estaba impreso no papel de periódico. Non, non estaba a miña necrolóxica. Todo o que había era o teatro de monicreques da corrupción política. Pero isto era só se un non se fixaba ben. Porque, fregando co dedo o chamusco das castañas que ocultaba unha noticia medio calcinada, podíase ler isto: que o ser humano conseguiu facer pousar un paxaro de metal sobre o xeo eterno dun cometa para que viva alí durante sesenta horas e logo, esgotadas as baterías, se apague para sempre.