C ando eramos nenos, o meu irmán e máis eu estabamos convencidos de que o noso avó José María vivira no Oeste americano. El nunca tal dixera pero nós dabámolo por sabido. Sempre con chaleco e traxe, gravata de lazo, tocado cun sombreiro, era como os médicos que víamos nas películas do Oeste, e el era médico precisamente. Falaba con nostalxia dos cabalos que montara cando era novo, da pistola que tiña que levar cando cabalgaba de noite polas montañas. De feito, cando o iamos visitar ao seu piso da rúa lucense de Montero Ríos atopabámolo moitas veces mirando os telefilmes de vaqueiros que poñían daquela na televisión -O Virxiniano, Bonanza, O home do rifle?-. A maneira que tiña de comentalos, por exemplo avaliando o xeito de atar un cabalo, o coñecemento profundo que parecía ter da xeografía norteamericana e dos costumes dos cowboys? Era claro que estivera aló. Un amigo noso tamén tiña a mesma sospeita respecto do seu avó, que era natural dunha vila da provincia de Toledo. Pero neste caso, o señor dicíao claramente: insistía en que en tempos fora comisario, e tiña unha estrela que gardaba nunha caixa. Logo resultou que o noso amigo medrou e descubriu que o seu avó fora comisario político na fronte de Madrid, e que a estrela vermella do uniforme republicano era todo o que gardaba daquel episodio de mocidade.
Nos tamén medramos e descubrimos que tampouco o noso avó vivira no Oeste, senón que, para ser máis exactos, pasara toda a vida na provincia de Lugo. Montara a cabalo, e levara pistola para protexerse, só que non fora na fronteira de Texas, senón pola parte de Meira e a Ribeira de Piquín. O seu coñecemento da xeografía e a vida do Oeste americano viña de que, nas longas e pesadas viaxes a cabalo pola serra, camiño das visitas médicas, mataba o aburrimento lendo as novelas de Carter Mulford (que en realidade se chamaba José Mallorquí), ou as de Lou Carrigan (Antonio Vera Ramírez) e sobre todo as de Marcial Lafuente Estefanía, que escribía desde a provincia de Ávila cunha guía de teléfonos norteamericana sobre a mesa da que sacaba os nomes dos personaxes. O Oeste americano foi para os que vivimos no século XX o que a mitoloxía para os gregos, o noso país da fantasía.
Cando morreu meu avó, a miña avoa amosounos os feixes de novelas que quedaran no despacho: centos de libriños en rústica apalpados, amarelentos, desencadernados, deformados pola chuvia. Calculando o número de horas que pasou inmerso naquel paraíso artificial, indo ou vindo dunha gripe, dunha morte ou dun parto, quizais era verdade que o noso avó pasara máis tempo no Oeste americano que na Galicia da posguerra.
A miña avoa quería dar ao lume toda aquela literatura de quiosco pero a nós parecíanos triste que todo aquel universo imaxinario quedase reducido a cinza. Así que comezou alí unha escena que parecía calcada do famoso capítulo VI do Quijote, cando o crego e o barbeiro miran que libros poden salvar da biblioteca do fidalgo. Eles indultaron o Amadís de Gaula e algúns máis. Nós, sen tempo nin coñecementos específicos do xénero, tivemos que escoller catro ou cinco a ollo, polas portadas.
Escribo isto porque onte, limpando o rocho na casa da miña nai en Lugo apareceron aquelas novelas salvadas do lume e estou lendo unha delas: El doctor del caballo negro, de Marcial Lafuente Estefanía (Colección Jinete). Na portada, montado no seu cabalo que piafa, con sombreiro e gravata de lazo, parece que está debuxado o meu avó José María.