ALÁ CONTRA O ANO 1963, era eu un rapaciño que estudiaba en Pontevedra terceiro curso de bacharelato, o profesor de Ciencias Naturais, Mariano García, reuníunos para explicarnos por primeira vez a estrutura do ADN (o ácido desoxi-ribonucleico), que algúns chamaban xa entón «o segredo da vida». Lémbrome ben. Pintouno no encerado, salientando con enerxía a dobre hélice, e a nós pareceunos unha fantasía. «Aquí está todo», sentenciou, e coido que mesmo engadiu algo así como que «a partir de agora as cousas serán xa doutra maneira». Pasaron case corenta anos. Esta mañá acordo coa noticia nos xornais da morte de Francis Crick, quen xunto co seu compañeiro James Watson, recibiu o premio Nobel, precisamente en 1963, polo achadego da estrutura do ADN, descubrimento que certamente revolucionou a ciencia da bioloxía. Non podo evitar a lembranza, por asociación de ideas e con agradecemento, daquel meu vello e algo extravagante profesor, don Mariano, no instituto da miña infancia pontevedresa. Anos despois, o meu amigo Carlos Cabrera, director que foi dunha das liñas de investigación do Instituto Marie Curie, en Londres, puxo nas miñas mans o libro de Watson e Crick onde os dous científicos británicos explican o seu descubrimento: A dobre hélice (1968), nunha edición portuguesa. Lino con ansia. Se cadra tamén cunha certa saudade, polo aquel do profesor do instituto. Os autores narran o seu esforzo, a súa pescuda, a súa paixón polo coñecemento, e con certas artes de intriga contan cómo en determinado momento a marabillosa estrutura do ADN se lles desvela, logo de meses e meses de infrutuoso traballo, simplemente porque alguen logra unha nova perspectiva. «Dalle a volta», propón un deles. E ollándoa por detrás, descubren o seu segredo. «Tiñámola diante de nós. Estaba agardando a que a visemos. Era un problema de mirada, de punto de vista...». As máis das veces, a nosa visión da realidade (e dos problemas de cada día, incluídos os problemas políticos, ¿por que non?) vén condicionada, e limitada, por unha cuestión de perspectiva. A semana pasada falaba eu aquí do Estado, da posible reconstrución (non destrución) da España do novo século. ¿Que España queremos? Ou dito doutra maneira: ¿que España podemos construir entre todos, integradora, eficaz, que funcione? ¿A España de sempre, instalada no fundamentalismo histórico do modelo francés, nas esencias da inamovibilidade; ou unha España nova, plurinacional, consonte as novas demandas e as novas realidades, que non son eternas, senón continxentes, cambiantes? Se Crick e Watson non se decidisen aquela mañá a darlle a volta ao obxecto que estudiaban, vencendo prexuízos, perspectivas preconcebidas, nunca darían co segredo do ADN. O elemento clave estaba, pois, na mirada, ¡unha nova mirada!, capaz de enxergar o mundo doutra maneira, e transformalo. Entusiasmo, traballo, confianza no esforzo e imaxinación. Anotemos a receita, que serve tamén para a política, e mais para enfrontarse á vida, que muda, transfórmase arreo e esixe, xa que logo, respostas novas cada día. Don Mariano e meu amigo Carlos xa non están entre nós. Mágoa da súa ausencia. Houbérame gustado compartir con eles esta reflexión.