MEU PAI quería que estudiase para arquitecto. Supoño que porque se me daba ben o debuxo, mellor cas matemáticas, dende logo, e máis porque el era encargado de obras en Pontevedra e, daquela, os arquitectos eran Deus. Ter un fillo arquitecto colmaba as súas expectativas. O caso é que eu fixen o bacharelato por ciencias e tardei bastante en confesarlle que a min o que me ían eran as letras: as historias de Valle Inclán e os Montenegro, por exemplo, os versos da xeración española do 27, que descubrín por unha antoloxía de Torrente Ballester, as Follas novas de Rosalía de Castro, as rimas de Gustavo Adolfo Bequer... No antigo Preu, que era como daquela se denominaba o curso de acceso á Universidade, logo tamén chamado COU, decidín pasarme de ciencias a letras, coas carencias básicas correspondentes (latín e grego). Gustábame o xornalismo. Larra fora xornalista (¡e suicidárase!), Curros Enríquez tamén, segundo explicaba Filgueira Valverde nas clases de literatura, e Hemingway, de quen algunha noticia tiñamos (¡outro suicida!), e Wenceslao Fernández Flórez, e Azorín... Pero para estudiar xornalismo había que ir a Madrid. En Santiago de Compostela non había máis ca Filosofía e Letras. Para dar o salto, Isidoro Millán, catedrático de grego no instituto, deunos aos alumnos que viñamos de ciencias un curso acelerado de cultura e literatura clásicas: a Ilíada e a Odisea fundamentalmente. Nunca o esquecerei. Aprendín naquelas catro semanas bastante máis ca en todo o bacharelato, supoño que pola miña especial disposición e curiosidade. Outrosí me sucedera antes con Mariano García, catedrático de Ciencias Naturais, personaxe sabio e un tanto extravagante, que en terceiro de bacharelato (13 anos) nos explicara a estructura do ADN. Ou co propio Filgueira, que foi tamén profesor meu e nun plisplás, coa tiza na man, entre sesión e sesión de corporación municipal (daquela era alcalde da cidade) nos colocou a dialéctica de Hegel, tese e antítese, aplicada aos grandes movementos artísticos da historia de Occidente. Seica se contaba algo así de Castelao. «Vai pouco a clase -dicían-, pero cando vai, traza unha liña na pizarra e fica explicada toda a perspectiva». Miles de estudiantes pasan estes días pola proba (un tanto descafeinada, pero non por iso menos estresante) da selectividade. Cerran un ciclo e inician un camiño novo, cheo de incertezas, mais tamén de emocións e expectativas. Despídense dos seus vellos profesores de Ensino Medio. Se cadra non son conscientes agora de canto lles deben. Teño pendente dende hai tempo un ensaio sobre os profesores de instituto, probablemente o sector máis castigado e peor comprendido do sistema educativo, necesitado dunha política de recoñecemento e apoio que non se ve, cando menos nun horizonte inmediato. Así nos vai. Todo o que habemos ser está no bacharelato. Hai anos preguntabámonos algúns amigos e compañeiros de distintas profesións polas persoas que nalgún momento marcaron as nosas vidas, acenderon en nós a luz da curiosidade, orientaron os nosos camiños, e todos coincidíamos nalgún profesor (ou profesora) de instituto. Max Aub, de quen agora se celebra o centenario, escritor, autor de teatro, xornalista tamén, que naceu en París en 1903, fillo de alemán e francesa establecidos en Valencia cando el era un rapaz, forzado a vivir a meirande parte da súa vida no exilio despois da guerra civil, cando lle preguntaban que por qué escribía en castelán (podendo facelo noutros idiomas) e por qué se mantiña fiel á súa condición de español, respondía sempre: «Un é de onde fai o bacharelato».