VÍCTOR F. FREIXANES VENTO NAS VELAS
16 mar 2001 . Actualizado a las 06:00 h.Unha sociedade, un grupo humano, unha cultura existen na medida en que saben discutir e teñen espacios onde poder facelo. Existimos democraticamente na medida en que somos quen de discutir os nosos problemas (tamén os nosos proxectos) e establecemos formas para a defensa dos nosos intereses (os de cada cidadán, os de cada grupo) en liberdade, dende a pluralidade, dende o respecto ás opinións dos demais e dende a riqueza que representa a sociedade civil, que non se reduce ás canles regulamentadas para o caso: partidos, sindicatos, parlamento, senón que debe implicar activamente o conxunto da sociedade. Certo que ás veces nin sequera nesas canles ou foros se discute. Hai a quen lle custa. Pero iso tamén se aprende. Un deses espacios de sociedade civil, fundamental para a saúde democrática, é a prensa. O xornalismo de opinión nace historicamente vencellado ó exercicio das liberdades democráticas. Sen opinión non hai liberdade e sen liberdades democráticas nin existe opinión nin posibilidade de exercela. Case que poderiamos dicir que a sociedade é un discurso que construímos decote entre todos, unha rede de relacións, afectos, preocupacións e expectativas que nos compromete e sobre a que fundamentamos a nosa existencia. O grao de liberdade nos medios de comunicación (e a pluralidade nas voces que neles se expresan) é un dos indicadores sociais máis significativos da modernidade. Tamén é unha conquista social. E visto dende a estabilidade do sistema: unha vávula de equilibrio, un termostato. En Cuntis, patria de Roberto Blanco Torres, vimos de lle entregar onte o Premio de Xornalismo de Opinión a Xosé Luis Méndez Ferrín. O Premio, convocado pola Universidade de Santiago e o concello da vila pontevedresa, honra e memoria de quen foi figura sobranceira do xornalismo galego nas primeiras décadas deste século: Roberto Blanco Torres (1881-1936), asasinado polo fascismo nos primeiros meses da guerra civil. Era un xornalista, adicou a súa vida ó exercicio deste oficio, que deprendeu, coma tantos outros xornalistas do seu tempo, na escola da emigración, en Cuba. Morreu (de morte matada) polas súas ideas. Dalgunha maneira, o acto bárbaro do seu asasinato na mañanciña aquela de outubro de 1936 (porque non foi o único) converteuno entre nós en símbolo universal desa conquista histórica: a liberdade de expresión, o dereito á difusión libre das ideas, recoñecido na Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán en 1789, pero que hai que gañar e merecer cada día, nos discursos da solemnidade e, moi especialmente, na distancia curta, porque nos compromete a todos. Un grupo de xornalistas galegos en Madrid súmase estes días á candidatura de Diego Antonio Cernadas e Castro (1698-1777) para que a Academia lle adique o Día das Letras Galegas na edición do ano 2002. A onomástica é moito máis eficaz do que parece. A elección no seu día de Roberto Blanco Torres permitíu non só dar a coñecer e espallar entre públicos máis extensos a obra do xornalista (e mesmo a convocatoria do premio que onte entregamos) senón unha reflexión sobre o significado da súa vida e do seu labor, sobre a liberdade e a democracia, sobre o discurso social, exercido neste caso nos papeis, e os dereitos da cidadanía. Cernadas e Castro é un precursor. Era un ilustrado. Non serei eu quen lle discuta os méritos. Mais dende aquí, no espírito das propostas, propoño un outro candidato: Manuel Pardo de Andrade (1760-1832), padroeiro laico dos xornalistas galegos, fundador e director do primeiro xornal da Galicia moderna, o Diario de la Coruña (1808), que tampouco foi o seu único proxecto, autor deses Rogos dun galego á Virxe do Bo acerto para que libre ó mundo da Inquisición (1813) que circulaban de man en man memorizados pola xente, en tempos de moita maior desazón e risco. Será cousa de volver sobre el noutra oportunidade. Morreu en París, no exilio.