Con razón destacouse que na biografía do profesor Xesús Alonso Montero converxen unha vida case centenaria, o compromiso comunista e un traballo cultural inabarcable que expresaba en público cunha oratoria brillantísima e apaixonada, propia doutros tempos. O futuro, sen dúbida, encargarase de repetírnolo: o autor do célebre ensaio Informe —dramático— sobre la lengua gallega (1973) era unha figura fundamental da Galicia que camiñou da longa noite de pedra franquista á recuperación democrática. Pero máis alá desas ocupacións das que puidemos beneficiarnos todos —a tarefa do filólogo, sociolingüista ou editor, sen obviar algunhas polémicas que o acompañaron—, fomos asistindo estes días ao recoñecemento dos que tiveron a fortuna de ser os seus alumnos. Dende persoas hoxe vencelladas de xeito activo á esfera pública do país ata outras, menos visibles neses eidos, que atoparon na figura do carismático profesor un faro cultural en épocas de escuridade. Unha vida dedicada por enteiro á cultura dá para moito: velaí quedan ducias de libros, infindos artigos de divulgación, pezas xornalísticas en La Voz de Galicia ao alcance dos lectores curiosos. Mais queda tamén esoutro proveito particular, dentro das aulas, recibido polos que un día recibiron o seu maxisterio. Sucede con frecuencia: pasan os anos e hai mestres cuxa pegada permanece en nós coma un tesouro envolto nos materiais máis sólidos. Explícase polo entusiasmo á hora de transmitir coñecemento, polo rigor intelectual, polo empeño en compartir unha visión crítica do mundo en que vivimos. Logo da súa morte, algúns temos a Xesús Alonso Montero residindo entre os libros das nosas bibliotecas, aloxado tamén no recordo das súas vibrantes disertacións públicas. Non é pouco. Pero outros engaden a iso a lembranza indeleble do profesor nas clases do instituto ou da universidade: a marca do mestre afervoado que, nos fráxiles territorios da xuventude, provoca en nós un terremoto de consecuencias fabulosas. Unha viaxe inesperada cara a estraños prodixios, un xiro de natureza radical. Eses individuos que unha mañá calquera atravesan unha porta e se encargan de instalar, coma se tal cousa, coa súa palabra brillante, as bases dun edificio aínda por construír. Disque Alonso Montero, bufanda vermella ao pescozo, pertencía de vello a esa estirpe de finos arquitectos. Afortunados aqueles que conservan os seus materiais dentro.