A Carlos López -o Chinto de Pinto & Chinto- gústalle contar o chiste dun novicio que entrou nunha orde monástica cun voto de silenzo tan rigoroso, que os monxes só podían pronunciar dúas palabras cada ano e só para informar ao prior. Pasados doce meses, presentouse o novicio ao prior e dixo: -Cama dura. O segundo ano comentou: -Mala comida. O terceiro manifestou: -Mucho frío. Por fin, pasado o cuarto, chantouse ante o abade e anunciou: -¡Me voy! E o abade ergueu os brazos ao ceo e berrou: -¡Vaite, home, vaite; que levas aquí catro anos e non fixeches máis que queixarte!
Os Exercicios Espirituais ideados por Ignacio de Loyola duraban trinta días, nos que os participantes gardaban silenzo absoluto, porque no silenzo fala Xesuscristo ás almas; hoxe son máis curtos, pero o silenzo segue a ser un valor. Eu só asistín a uns exercicios espirituais: os que don Manuel Pérez Fanego, capelán da factoría, organizou para os aprendices, no ano 1957, pouco despois do meu ingreso. Duraron dous días en sesións de mañá e tarde, e, naturalmente, dirixiunos un xesuíta, que conseguiu engaiolarnos e manternos en silenzo. Non sei quen era, nin lembro o nome; pero si, e moi ben, a súa figura: coarenta anos, alto, fraco, pelo ao cepillo, lentes de moldura fina, e os incisivos longos demais, que non lle cabían na boca e poñíanlle, permanentemente, un sorriso de coello. Surrir, surría moito, porque estaba encantadísimo de coñecerse. Na primeira charla animounos a formármonos culturalmente, sempre baixo o maxisterio da Eirexa, aínda que -advertiunos- a xente adicada ao estudo, os intelectuais, soían perder axiña a saúde. El, por exemplo, tiña problemas dixestivos e hepáticos. Despois, seguindo a San Ignacio, sementou en nós o odio ao pecado; e fíxoo moi ben.
Pero a gran actuación foi a da tarde do segundo día, porque, non satisfeito con facernos sentir horror ao pecado, volcouse en facernos sentir pavor ás consecuencias do pecado. Mandou correr as cortinas do salón, que quedou en penumbra; sacou o mellor da súa oratoria e describiu de tal xeito as penas do Inferno, durante toda a eternidade, que cando rematou saímos correndo aos confesionarios, empurrándonos para sermos os primeiros. Tempo despois pensei que foi un sermón radicalmente anticristián, e quizais ata un pecado; pero permitiume disterar dúas formas de vivir a fe: no amor a Deus, e no temor de Deus. A boa debería de ser a primeira, pero os Padres da Eirexa eloxian tanto a segunda, que a saber.
* * *
Tampouco sei quen tivo a peregrina idea de chamar brigadier ao mellor alumno do mes en cada aula, por encargarse de manter a disciplina en ausencia dos profesores. Non era tarefa grata, e menos para min, que tiña na aula ao meu amigo Félix Lamas Pillo, encirrado en imitar ao Burt Lancaster de El halcón y la flecha e El temible burlón, e alborotaba a clase cos seus brincos e cabriolas. Outro compañeiro, Antonio del Pozo, recordoume que para acougar a Félix cando o profesor faltaba, eu contaba lendas da mitoloxía grega, e o silenzo na aula era absoluto.
Unha tarde en que o profesor faltara, mentres uns estudiabamos, escribiamos ou faciamos deberes, Juan Montañés, un compañeiro casado e pai dun neno, lía La Voz de Galicia. De súpeto abriuse a porta e entrou un monitor afeccionado a obter o xornal sen pagalo, e esixiulle a Montañes que lle entregase o seu. Montañés respondeu que se non podía lelo, gardaríao; pero dar, non llo daba. O monitor colleulle a chapa para impoñerlle unha sanción económica por insubordinación, e tamén a min, por saír en defensa do meu compañeiro.
Faltoume tempo para ir ver a don Miguel Carajillo e explicarlle o sucedido. Era un abuso de poder tan evidente, que os partes de sanción foron á papeleira.
Así recordo os anos de aprendizaxe en Bazán: nin tan tenebrosos, nin tan idílicos como os pintaron Xosé Díaz Dopico e Amadeo Varela nos seus libros.
siro@siroartista.com