Dise que os vixiantes nocturnos coñecidos como sereos recibiron ese nome porque ao anunciar as horas daban tamén o parte meteorolóxico, que por España adiante era, as máis das veces, de ceos despexados. «¡Las doce en punto y sereno!», voceaban, e repetían a información ao amencer para que os veciños soubesen se tiñan que sair de casa con zocos ou con alpargatas. Pero non está clara a súa orixe popular porque un edicto do rei Carlos IV, do 28 de novembro de 1797, dicia: «He resuelto establecer en Madrid los Serenos o Celadores nocturnos, bajo el cuidado e inspección de los alcaldes de mi Real Casa y corte».
O sereo alcendía e apagaba as farolas, vixiaba as rúas, e tiña chaves de todos os portais por se alguén as necesitaba durante a noite. A luz eléctrica liberouno da primeira tarefa, e os reloxios nas casas fixeron innecesario que anunciase as horas, polo que tamén deixou de dar información do tempo. Pero seguía acudindo, chave en man, cando algún veciño, despistado, batía palmas e berraba: «¡Sereno!», para que lle abrise a porta. E, sobre todo, coidaba de que non roubasen nos comercios, e de que non alborotasen, nin fixesen augas maiores ou menores na rúa. Porque era o que facían algúns gamberros, e do que se queixaba nunha carta ao alcalde o primeiro sereo ferrolán de quen tiven coñecemento: o da rúa Magdalena, canso de aturar as gamberradas do popularísimo Prósper e os seus compinches, cada fin de semana.
Había sereos pagados polo concello e habíaos que cobraban dos abonados. Municipal debía de ser o señor Sanmartín, alto, lanzal, de pelo branco, que andaba polo centro. O fillo, Baudilio Sanmartín, foi prestixiosísimo xefe de máquinas na Mariña de Guerra, exiliado en Francia; o neto, tamén co mesmo nome, un extraordinario técnico da construcción naval, compañeiro meu na Oficina Técnica en Bazán.
Dos outros era Bernardino Castro, de quen falou Guillermo Llorca no libro Ferrol. Memoria da vida cotiá. As fillas contáronlle que o pai mercara a praza por 3.500 pesetas no ano 1969; que pateaba as rúas Real, da Igrexa, da Terra e Rubalcaba; que había quen lle deixaba pufos, e que non tiña un día de descanso no ano.
Os tempos eran duros e había quen traballaba día e noite. O dono do bar El Chaval, na rúa de Carlos III, apañábase para atender o mostrador coa muller, e exercer de sereo. Un dos últimos foi Manuel Breijo, que vixiaba a Carretera de Castilla desde Faxardo ao Inferniño, morto a mediados dos setenta cando tentaba impedir un roubo dun coñecido delincuente da cidade.
Daqueles sereos gardamos leda memoria nas tarxetas de Nadal que levaban ás casas para pedir o aguinaldo; pero o aumento da delincuencia fixo que outros sereos estean aparecendo en cidades como Gijón e Murcia, e en barrios como o Chamberí madrileño. Na vez de chífaro levan teléfono móbil e xa non abren as portas, pero teñen novas tarefas, como evitar os grafitis nas pareces das casas. O malo é cando o servizo se contrata a través dunha desas empresas de pícaros, que tanto abondan en España. Entón os titulares dos xornáis locais informan de que «Los serenos no han cobrado aun la nómina de diciembre, ni la paga extra».
sirolopezlorenzo@yahoo.es