As tradicionais luces deste tempo festivo son de led, unha tecnoloxía moito máis eficiente (mesmo resultado con menos recursos) que a das lámpadas incandescentes
08 ene 2020 . Actualizado a las 05:00 h.Co fin do Nadal apáganse case todas as guirlandas rueiras que deron lugar a discusións sobre se foron excesivas ou escasas, ou se son nocivas para a saúde ou para o medio ambiente. Hoxe en día case todas as luces artificiais están formadas por led, un tipo de díodo semicondutor que emite luz cando o atravesa unha corrente eléctrica. Os primeiros led comerciais apareceron a principios dos sesenta do século pasado, aínda que a base do seu funcionamento, a electroluminiscencia, xa se coñecía desde 1907. Entón eran dispositivos que emitían moi pouca luz, exclusivamente infravermella, ou como máximo vermella, e apenas servían para sinalizar o estado de funcionamento dun circuíto. Con todo, resultaban prometedores, xa que podían substituír as lámpadas de sinalización de neon ou as incandescentes con tensión de traballo e consumo moito menores.
A primeira empresa que os fabricou a grande escala foi Monsanto, unha compañía actualmente dedicada aos agroquímicos e que é polémica polo seu papel no desenvolvemento e distribución de sementes modificadas xeneticamente.
Os pequenos led como os da iluminación do Nadal actualmente están dispoñibles nunha gran variedade de cores, desde o infravermello dos mandos a distancia aos que emiten no espectro ultravioleta, que se usan para endurecer algúns pegamentos, lacas e esmaltes de uñas. Adoitan ter un consumo moi baixo, de entre 2 e 20 milésimas de watt.
OS WATTS, O DE MENOS
Actualmente, os led tamén se utilizan para iluminar con maior eficiencia que as lámpadas incandescentes. Teñen a súa orixe en 1994, cando se patentou o primeiro led de alta potencia, que emitía en cor azul. Os seus creadores, Nakamura, Akasaki e Amano, recibiron o Premio Nobel vinte anos despois. Ata entón, a luz producíase quentando un filamento a 2.500 graos Celsius ou máis dentro dunha bocha de vidro, e o 90 % da enerxía consumida disipábase en forma de calor. Todas tiñan un rendemento similar, polo que se coñecían pola cantidade de potencia eléctrica que consumían e a súa forma: 60 watts estándar no salón, 40 esférica nas mesas de noite e 25 de candea nas lámpadas de araña.
A potencia lumínica (a cantidade de luz que emite) é moito máis útil para caracterizar unha lámpada led. No sistema internacional de unidades, mídese en lumens e represéntase co símbolo lm. Unha lámpada tradicional de 60 watts emite uns 800 lumens. Hoxe en día esta mesma cantidade de luz conséguese con ledes de menos de 10 watts, e en teoría poderase conseguir con só 2 ou 3. Un rendemento tan alto non o alcanzan nin as lámpadas de vapor de sodio, as máis eficientes ata hai pouco. A pesar do seu alto rendemento, quedaron relegadas á iluminación de estradas e rúas pola súa cor alaranxada propia da liña dobre do pico de emisión do sodio.
BRANCO? QUE BRANCO?
A luz branca conséguese recubrindo un led azul de alta potencia cunha película de compostos de fósforo que absorbe gran parte da luz azul e a devolve como radiación de cores con maior lonxitude de onda. Por iso se fala dos posibles efectos nocivos da luz azul restante e da súa influencia sobre o ciclo de sono e sobre a natureza. A fluorescencia, que así se chama este fenómeno, xa se usaba nos tubos fluorescentes clásicos e compactos que emitían unha luz primaria ultravioleta no canto da azul.
Na tenda podemos atopar lámpadas cálidas, máis amareladas, e frías, máis brancas ou incluso azuladas. Tecnicamente os tons asócianse á chamada temperatura de cor, que se mide en graos Kelvin (símbolo K): a luz cálida asóciase cuns 3.000 K, mentres que a luz fría corresponde, paradoxalmente, a un filamento máis quente, entre 4.000 e 6.000 K. Estas últimas non adoitan ser agradables para zonas de estar, pero axudan a resaltar os tons azuis e verdes en zonas de traballo ou escaparates.
A temperatura de cor refírese á sensación subxectiva que crea a luz no noso cerebro, e cada un temos unha percepción distinta das cores. Temos a sensación de que, en xeral, a iluminación é máis branca e máis uniforme do que realmente é. Unha foto feita co móbil nun ambiente con pouca luz pode sorprendernos: diferéncianse mellor as fontes de luz cálidas das frías, e as zonas con menor iluminación quedan en evidencia. Se hai granulado na foto é proba de que hai menos luz da que pensamos.
O índice de reprodución cromática mide o parecida que é a luz á natural. A combinación de compostos fosforados pode melloralo emitindo novas franxas de cor. Tamén hai combinacións especiais para resaltar a frescura das carnes, o peixe ou a froita. Sempre é bo verificar que o produto segue parecendo apetitoso incluso baixo luces convencionais.
MEDO Á NOITE?
Hai moitos outros led na rúa que seguirán acesos: os carteis luminosos das tendas e as pantallas de anuncios, duns 500 watts por metro cadrado; os farois, con polo menos 80 watts cada un, ou os campos de fútbol, que para conseguir unha iluminación como a diúrna necesitan centos de miles de watts de led. Algo terá a noite para que nos guste estar rodeados de tanta luz artificial…
ACTIVIDADES
«Throwies»
Os led pequenos son baratos e fáciles de manexar para construír «throwies», algo que os seus autores definen como unha forma barata de engadir cor a calquera superficie ferromagnética ou como un graffiti sen pintura. Na rede hai moitos manuais para facelos, varios en instructables.com. Moi importante: úsaos nun lugar onde poidas recuperar as pilas de botón para reciclalas. Son moi contaminantes.
Espectrofotómetro caseiro
Hai xa tempo, en Public Lab (publiclab.org), un grupo de «makers» preocupados polo medio ambiente, crearon un espectrofotómetro con cartolina e un anaco de DVD que permite medir a intensidade da luz en cada frecuencia. A páxina do aparello é:
- spectralworkbench.org
E as instrucións para montalo están en:
- tinyurl.com/espectrofotometro
Pegada de CO2.
Podes calcular facilmente a pegada equivalente en CO2 das túas actividades que consomen electricidade. Só tes que calcular a enerxía que gasta cada aparello en watts por hora e multiplicalo polo equivalente en CO2 xerado, que son 0,385 gramos.
- Busca a potencia en watts e multiplícaa polo número de horas que está aceso o aparello. Para cada led nas luces de Nadal, podes estimar uns 0,020 watts e multiplicar polo total de luces e de horas.
- Amais de consultar a potencia das lámpadas intenta calcular a súa eficiencia. Tes que localizar a potencia luminosa en lumens (lm) e a potencia eléctrica (en watts), que adoitan vir impresas nalgún lado da lámpada. Verás que unha lámpada moderna pode superar facilmente os 100 lm/watt, mentres que nas máis antigas a cifra é menor.