Perspectivas de identidade


O reloxo de Roberto dá sempre a hora de Celanova. Tanto ten que leve máis de cincuenta anos vivindo e traballando en Nova York, ou que os seus netos xa naceran aquí, ou que xa non volva con tanta frecuencia coa que ía no pasado. Cando veu a Nova York, non veu para quedarse, e probablemente o seu reloxo sexa o único xeito que ten de seguir imaxinando a utópica volta a esoutra vida nesoutra terra que deixou.

Ás veces teño a sensación de que os emigrantes vivimos nunha paréntese continua. Unha paréntese que fai que o que tes aquí, no presente, sexa temporal «pois cando aforre un pouco máis volvo para Galicia»; e o que tes alí, no futuro, sexa tamén temporal «cando deixe Nova York farei unha casa na aldea».

O caso é que Roberto é un dos camareiros do Sevilla Restaurant & Bar, un local rexentado por Lloves e Bienvenido (tamén de Celanova) que se atopa no corazón do West Village. Un negocio no que, nun pasado non moi afastado, a meirande parte dos camareiros viñan directos de Celanova a Manhattan. E para min, escoitalos falar entre eles é coma unha viaxe no tempo. É fascinante ver como o Sr. Bienvenido conserva a nosa fala sen decatarse de que a súa é unha parte fundamental da historia da Galicia que nunca se escribiu. El, coma tantos outros nos países nos que a lingua é radicalmente diferente á nosa (EUA, Suíza, Alemaña...) conservan un xeito de estar e falar que transportan a unha ao momento histórico no que emigraron: o galego dos anos cincuenta, o galego dos sesenta, o dos setenta...

A memoria cultural da emigración é un mundo de seu. Son coma pequenas grandes cápsulas de tempo e de identidade que fan a unha reflexionar sobre a perda da memoria colectiva e sobre o inxente patrimonio exterior e intercultural que non sempre vemos ou entendemos. Traballos de investigación coma os de James D. Fernández e Luis Argeo («Invisible Immigrants: Spaniards in the US, 1868-1945») aportan unha fiestra pola que podemos reimaxinar algunhas desas historias de vida, e de paso ser testemuña de como se construía e reconstruía a nosa identidade na diáspora en cada momento.

Pero aínda queda moito para entender e aceptar o papel da emigración nas nosas vidas. Nós, os que emigramos, somos tamén eles, os que inmigran. E todas esas historias da emigración, historias sobre o complexo que é que acepten a unha nunha nova comunidade, repítense tamén en Galicia, pero do revés. Ás veces esquecemos que nós somos eles, e se cadra é así, con esa visión minguada cara a inmigración, como comezan os -ismos que enferman á sociedade, en especial o clasismo e o racismo.

O papel da nosa emigración na reconstrución cultural de Galicia foi importante a tódolos niveis: o noso himno, as publicacións literarias, as escolas indianas... Pero o papel da inmigración á Galicia actual non é menos importante: tódalas culturas que chegan a nós fannos crecer e aprender tanto coma as que nos acolleron. Fannos apreciar o mundo con outros ollos, e lémbrannos que os ciclos migratorios forman parte da historia de tódalas civilizacións, por moito que nos empeñemos en esquecelo.

Por Cristina Pato Gaiteira, pianista clásica, escritora e educadora. A súa vida profesional está dedicada á interpretación musical e á docencia, nas que explora o rol das artes e das ciencias na sociedade. Reside en Nova York, onde ocupou no curso 2019-2020 a Cátedra de Cultura e Civilización Española no King Juan Carlos Center da Universidade de Nova York.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
2 votos
Comentarios

Perspectivas de identidade