Facíalle ilusión saír daquela abrupta paraxe e visitar a vila noiesa por vez primeira na súa vida
18 ene 2026 . Actualizado a las 05:00 h.Nestes días escuros de xaneiro, de constantes chuvascadas e ventos fortes, nos que pouca xente anda polas rúas, desprazámonos até a igrexa de Macenda, e despois camiñamos até a aldeíña de Insuachán. Aquela paraxe tan invernal coma agreste recordounos que estamos no tempo máis propicio para apousarnos diante dunha lareira fronte dunha fogueira feita con achas de carballo, as máis resistentes e luminosas. Entón evocamos aos maiores nas aldeas rodeando a laxe de granito debaixo da campá da cheminea e contando historietas, aventuras, lendas. Logo lembraches que tes gardado nun antigo caderno uns versos que hai moitos anos lle escoitaches recitar a un navegante retirado, pero lido. Daquela eras un mozo e copiáchelos. Agora, na vellez, recupéralos. E rezan así: «Para aprender del óxido y del leño,/ para ser más humildes/ para entender mejor las cosas y crecer./ Leamos el mapa vital que escriben/ los ancianos, sus badenes, /sus curvas de nivel».
Tamén rememoraches o conto que o voso tío, Xanciño da Fontenla, vos relatou en relación cunha sobriña da súa dona: Concha do Cregho, que casou en Insuchán con Pepe o Penelas. Aproveitando unha escampada, sentaches na solaina da casa reitoral e relembraches o fío condutor daquela historieta: Concha vivía nunha casiña de pedra co seu marido, tres fillos xa mozotes, e unha tía avoa, Carmucha a de Marrás, unha solteirona que, agás nas horas de comer e durmir, pasaba o día traballando nas terras, nas toxeiras e no monte. E se chovía, debullaba o millo no hórreo, fendía leña no alboio, ou acomeraba os animais. Sempre estaba ocupada. Pasaba dos 70 anos e, que se soubese, non padecera enfermidade grave algunha.
Cando xa estaban deitados e coa luz apagada, unha noite a Conchita, como lle chamaba a tía avoa, comentoulle ao Penelas que, ante a posibilidade de que puidese desaparecer de súpeto por calquera eventualidade, sería conveniente levala a Noia para facer testamento favorable para eles diante do notario. Ao esposo a idea pareceulle magnífica e deu o seu «si». Conchita falou coa vella. Esta comprendía a inquietude da sobriña e aceptou a proposta. Ademais, facíalle ilusión saír daquela abrupta paraxe e visitar a vila noiesa por vez primeira na súa vida, unha vida austera, sen ningún luxo. Carmucha era dura e seca coma un arenque. Pero apreciaba a súa sobriña coma unha filla, a que ela non tivera. Alta e fraca coma os xuncos que se erguían ao carón do lavadoiro da aldea, onde ela rañaba a roupa da familia.
Un venres de madrugada Carmucha e Conchita saíron da casa cara a Moimenta, onde estaba a parada do autobús para Noia. Aínda que era bastante moza, a sobriña, que tiña as bandas ben cheas, segundo o parecer das veciñas, vestiu coas mellores roupas á tía avoa. Esperaron un bo anaco de tempo pola chegada do autocar. Cando veu e parou, entón a xente empezou a subir e cando lle correspondeu, tamén o fixo Carmucha. Mais esta, de súpeto, caeu contra dos chanzos do vehículo e acabou espatarrada na gabia. Despois do enorme susto e do bulicio que se leou, levantárona e déronse conta da causa do trompazo: a señora tiña as bragas nos nortellos.
A sobriña, responsable de lle pór unha prenda íntima da súa estimable anchura e coas gomas gastadas, estragadas, volveullas colocar no seu lugar entre as pernas e un pouco máis tarde entraron as dúas no autocar de viaxeiros. Cando pasou polo lado do condutor, en cuxa boca asomaba un sorriso burlón, Carmucha soltou un peido coma un fino asubío. E ante o asombro do chofer, uns pasos máis adiante, largou outro ronco e sonoro como cando o vento entra nun tronco furado. O home do volante dixo: «A vella está recuperada, mesmo parece que carbura de moito carallo!». Conchita, sentada na súa butaca, estaba sufocada e colorada, pero feliz, pois o autobús xa baixaba pola pendente de Cabrais. Con todo musitou: «Mira que se polas ghomas das braghas quedamos sen o testamento, o Pepe esmendréllame!».