O amor fascista

No comezo de Vincere , un Benito Mussolini aínda novo concede cinco minutos a deus para que o destrúa, se en verdade existe. Quere así probar a súa inexistencia perante un auditorio católico. Ida Dalser fica fascinada e cando, anos despois, o reencontra, desenvolve unha paixón polo futuro Duce nunca ben correspondida: chegan a casar e ter un fillo, mais Mussolini volve matrimoniar axiña e manterá sempre a Ida e a Benito júnior a distancia, ata o punto de borrar os trazos documentais do vínculo e acabar confinándoos en diferentes manicomios.

O teimudo esforzo de Ida por afirmar a súa condición de esposa e proclamar a paternidade do seu fillo é a columna vertebral do filme. Iso permítelle fuxir a moitas debilidades dos biopics, fornéceo de contido dramático e, contra o esperado, non o torna monocorde, pola excelente interpretación de Giovanna Mezzogiorno e, en especial, pola moita sabedoría que os anos deron a Marco Bellocchio.

O director constrúe unha posta en escena dunha solidez admirábel: desde a composición e movementos dos personaxes no cadro ata a felicísima integración de material de arquivo e o uso da música como comentario calculadamente enfático. A fotografía leva o claroscuro aos seus límites e xoga, sen caer no estetismo, cunhas gamas que van desde o vermello ao cincento, a teor da evolución da historia. A contundente montaxe pon o ramo.

Ida non se cansa de escribir cartas ao Duce, ao Papa, ao Rei para conseguir o recoñecemento que, en xustiza, lle corresponde. Mussolini está sempre lonxe, mesmo cando ten contacto íntimo con Ida, pois a súa mirada apunta, extraviada, ao máis alá dunha vitoria que se confunde coa morte (tal o contido profundo do seu grito «¡vencer ou morrer!»). A louca e lúcida monomanía de Ida adquire un carácter de reveladora metáfora: ¿como se pode amar aquilo que nos destrúe e persistir nese amor? Ou, noutro plano, ¿como poden ser seguidos, votados e venerados personaxes grotescos aos que só move o máis sórdido afán de poder persoal? ¿Que destrutivos impulsos habitan o desexo das colectividades en situacións de crise, ata se converteren en procesións de cegos (é imaxe do filme) con rota para o abismo?

A resposta que en Vincere albiscamos a ese enigma aluma a negra fascinación creada polas imaxes do poder: nun monicreque fannos ver un coloso. O psiquiatra que tenta axudar a Ida expón a única defensa posíbel: «Agora, todos temos que ser grandes actores». Representar o que non somos para poder resistir un mundo onde a opresión esmaga o noso ser, na certeza de que o fascismo non durará sempre, de que perecerá vítima do seu propio impulso: «A guerra, única hixiene do mundo». Ida cobra consciencia do seu tráxico destino e xa só pide ser recordada. Vincere tamén é memoria crítica do século XX. Oxalá axude a vacinarnos contra o fascismo.