Os monxes de San Francisco

A Reconquista de Vigo foi obra de todos. Na súa maior parte, un traballo de paisanos, de labregos, de mariñeiros, de homes e mulleres que defendían a súa vida e propiedades. Militares houbo poucos, pois chegaron con Cachamuíña, Colombo e Morillo cando xa estaba a rebelión organizada e o sitio da vila feito. Do Marqués de la Romana, que andaba polas corredoiras de Galicia fuxindo dos franceses, sen presentar nunca batalla, xa o di todo o seu alcume na época: «O marqués das romarías».

Dos políticos, por outra banda, pouco podemos contar, nun momento no que non existía Estado, e cada reino se organizaba pola súa conta, en forma de xuntas de autogoberno. É por iso que a loita foi unha cuestión de todos, e nela participaron tamén, en vangarda, os relixiosos. Bo exemplo temos no convento de San Francisco, nun outeiro sobre o Berbés, no que os frades se converteron en auténticos partisanos, loitando contra os ocupantes.

Xa desde o 31 de xaneiro, coa entrada dos franceses na vila, o convento é convertido en hospital para os feridos do exército imperial. En anteriores entregas, vimos cómo os hóspedes esnaquizaban canto podían no cenobio e saqueaban as prezadas reservas de víveres e viño dos monxes.

José Luís Mateo Álvarez, na súa obra «O ex convento de San Francisco de Vigo» recolle testemuños de moitos desmandos feitos polos franceses: «Rompen todas as portas que atopan pechadas (fóra da igrexa e sancristía); introdúcense na adega, rompendo antes as súas reixas, sacan o mellor viño que había nela... e subindo arriba atopei ardendo o taller onde estaba a madeira da Semana Santa e outras alfaias da Comunidade», afirma Frei José Rolán, superior do convento, que denuncia tamén: «Vin que os franceses romperan a paneira, o cuarto da Terceira Orde e que estaban sacando trigo e millo para os cabalos». Non pensemos que estas escenas eran únicas. Toda a cidadanía padecía os saqueos dos franceses, con excesos semellantes aos que sufrían os franciscanos do convento do Berbés.

Algúns dos monxes non esperaron a ver qué desfeitas facían os invasores e fuxiron o mesmo día 31 de xaneiro, mentres os húsares do maior Nicolás entraban pola porta da Gamboa. O máis afamado destes frades foi Andrés Villageliú. José de Santiago conta algunha das súas andainas: «Decidiu regresar a Vigo onde entrou disfrazado e co maior sixilo, auxiliado por outro patriota amigo seu que tiña escondida gran cantidade de pólvora: a pesares de atoparse a praza vixiada por patrullas da guarnición francesa, conseguiu sacar de noite vinte arrobas de pólvora, que enviou en tres cabalerías que tiña ocultas nas inmediacións de Vigo e logo quedou Frei Andrés no val de Fragoso para conseguir o levantamento deste partido».

Villageliú entrégase á súa misión de enlace entre os voluntarios galegos e, camuflado pola súa vestimenta relixiosa, logra entrar e saír de Vigo en varias ocasións, para extraer municións e armas para os sublevados que se atopan fóra das murallas.

Os que permanecen no convento, adícanse pola súa banda ao pillaxe. Xa o 23 de marzo, os monxes de San Francisco anuncian a Vázquez Varela que se dispoñen a roubarlle as armas aos franceses enfermos que teñen aloxados: «Desocuparemos a estes futres enfermos as cartucheiras; (...) hai algúns fusís á cabeceira dos enfermos e don Julián di que se lle han de quitar tamén porque se necesitan fóra; isto paréceme máis arriscado».

A misiva envíaa Frei Justino Álvares, que se amosa disposto a disfrazarse para saír da vila e entregar armas e municións, como fixo uns días antes, cando sacou de Vigo sesenta paquetes de pólvora e balas soltas con destino ao campamento dos rebeldes en Lavadores.

Outra nota fala da misión dos frades como correos, pasando mensaxes secretas entre os sitiadores e a resistencia que opera dentro das murallas: «Sr. Don Francisco Xavier Vázquez Varela. O papeliño que me entregou ao amencer de hoxe o Sr. D. Julián Pérez para o Señor Caetano Limia, en que se lle dá aviso da lancha que sospeita leva por mar o aviso dos franceses á de Tui para que estes manden reforzos, entregueillo ao Relixioso Frei Manuel Xanes, que rompendo polas avanzadas francesas e conducido pola dos paisanos que están en casa de Benavides, entregoulla a aquel sen que ninguén o transcendese porque o levaba coa maior cautela».

Esta nota, datada o 24 de marzo, é moi interesante, pois confirma que o comandante Chalot está xa desesperado e que precisa reforzos con urxencia. Así se di que o gobernador francés enviou unha nota por mar nunha lancha, co obxectivo de que chegase a Tui.

Non sabemos se a embarcación foi interceptada, aínda que supoñemos que non puido prosperar, porque ademais das fragatas inglesas Venus e Lively , había na zona un elevado número de barcos pesqueiros das comarcas do Morrazo e de Bouzas, dedicados especificamente a impedir que saísen barcos dos franceses

A audacia dos partisanos vigueses é total. O 26 de marzo, os relixiosos de San Francisco diríxense de novo a Vázquez Varela: «O papeliño que me entregou Don Julián esta mañá para Don Caetano dirixino por Frei Manuel Yánez, quen o entregou en propia man a devandito Señor. Vexa vuesa mercé en que outra cousa podo servir e mandarme con satisfacción pois farei con prontitude e bo desexo canto conduza ao ben da patria. É de vuesa mercé Frei Tomás Párrega. Vigairo. Hoxe, vinte e seis de Marzo oitocentos nove. Señor Don Francisco Xavier».

Comeza a semana decisiva para a Reconquista.