Marca interior

Por unha desas cadradelas da vida tiven que ler -en 1971, sendo alumno de COU no IES Santa Irene de Vigo-, A lingoaxe e as linguas, discurso de ingreso de Ramón Piñeiro na RAG. O profesor de Introdución á Lingüística suxeríramos para traballar na clase varios textos, ao meu grupo tocóulle precisamente ese. Ah, esquecíame, o profesor era X.L. Méndez Ferrín. Ao ano seguinte cheguei a Santiago, ignorando que o autor do folleto moraba en Compostela. Por Carlos Baliñas, entón decano da Facultade de Filosofía e Letras, entrei en contacto con Rodolfo López-Veiga, secretario do Patronato Rosalía de Castro, quen me dirixiu ao presidente, Agustín Sixto Seco. Pasei a ser algo así como secretario técnico e, un bo día, a piques de rematar o curso, mandáronme a Xelmírez 15, 3º, a consultar uns datos con Ramón Piñeiro. El fora o transcritor, de puño e letra, das primeiras actas do Patronato. A cordialidade coa que me recibiu e a xenerosidade no tempo que me adicou -botamos, ben a gusto, dúas horas falando- fixéronme ver que acababa de coñecer a unha persoa das que marcan. Amigamos e fun frecuentando aquela casa cada vez máis. Cadroume a fortuna de tratar a un home que contaba naquela altura cincuenta e moitos e que me cativou pola súa forza interior. Logo, na década dos 80, por intermedio de Carlos Casares, tiven o privilexio de acceder ao seu círculo, digamos, máis íntimo. O meu Piñeiro, o que lembro agora no centenario do seu nacemento, nada ten que ver cos tópicos que aínda circulan. Eu recórdoo rindo a gargallada limpa un nadal en Ourense, contándonos, só como il sabía contar en privado, as andanzas do bo de Fuco Gómez, personaxe peculiar, autor dunha gramática, entre outras obras, na que inventa palabras como safraños, para evitar «zapatos», coincidente co castelán. Certo que Piñeiro era de carácter conciliador, pero en ocasións, cando se lle puñan rubias as orellas, estoupaba coma calquera. O día do regreso dos restos mortais de Castelao, enfrontouse con valentía e afouteza a un grupo de fanáticos que o viñan insultando desde Bonaval e que chegaron a arrebolar bolsas de lixo. Ninguén coma il soubo combinar virtude e intelixencia, ninguén con máis fonda capacidade de análise, sen concesións emocionais ou psicolóxicas, ninguén tan firme e sereno. O 27 de agosto de 1990 comunicáronme, con seis horas de diferencia, a morte de D. Ramón. Eu estaba na Habana e contemplei a soas, desde un balcón do Palacio do Centro Galego, fronte ao Parque Central, o empardecer máis chumbizo e triste da miña vida.