Unha necesaria visión conxunta do territorio
VIGO CIUDAD
Na área metropolitana de Vigo, as constantes disputas políticas sobre a xestión do territorio, que se prolongan xa por varios lustros, non fan máis ca deixar o camiño expedito á falta de planificación e ao aumento dos equívocos. Cómpre entender o territorio no seu conxunto, e facelo dende unha perspectiva social, en lugar de defender intereses partidistas ou localistas.
Como arquitectos, e en consecuencia como urbanistas, o transcendente é como a realidade se vai impoñendo mentres seguimos a ser incapaces de buscar fórmulas colectivas que dean resposta ás necesidades da xente. Foi un acerto das directrices de ordenación do territorio cualificar a contorna de Vigo —tamén a da Coruña— como unha rexión urbana. Dese xeito afastábanse das discusións sobre a forma xurídica e centrábanse no relevante: a necesaria visión territorial dun conxunto poboacional que, con bo criterio, non limitaban a uns concellos concretos, senón que permitían a súa expansión en función de estudos máis detallados. Se fósemos quen de articular unha área metropolitana dende a lóxica do territorial —é dicir, obviando a realidade administrativa fragmentada—, sería posible dotala dunha axeitada planificación urbana. Aí radica a importancia de que vivenda, servizos, industria e tamén transporte camiñen da man e poidan abordarse de maneira integrada.
Progresivamente, a regulación urbanística traballa nesa liña, mediante a incorporación de instrumentos de planificación territorial que exceden os límites administrativos e que se elaboran a través do consenso e da participación. Pero este desexo topa unha e outra vez coa realidade administrativa, que limita as solucións de proximidade e impide a necesaria visión territorial.
Nese proceso de planificación supramunicipal hai diferentes camiños, pero todos eles teñen que pasar, necesariamente, por unha articulación que xurda da cidade de maior dimensión, a que ofrece os servizos de maior escala. Pola súa parte, esta cidade ten que buscar unha resposta equilibrada, sendo consciente de que case a metade da poboación da súa área vive noutros concellos. A partir de aí, como urbanistas, as liñas divisorias deberían tender a desaparecer e pensarse unicamente no interese xeral, que tería que ser o principio último —e único— da planificación territorial.
A mellora do transporte metropolitano é a urxencia máis inmediata e, malia todo, a máis doada de abordar. Trátase de dar resposta ao escenario actual e ás demandas da cidadanía nun momento de cambio de modelo no que o tráfico nos centros das cidades se limita e se fomentan os servizos de proximidade. Pero, en paralelo, esta mobilidade abre as portas —ou debería abrírllelas— a novos xeitos de ocupar e equilibrar o territorio.
A mobilidade tería que ser un complemento para axudar a paliar a dramática situación de escaseza de vivenda, permitindo residir en espazos non centrais da cidade cunha axeitada conexión cos lugares de traballo e cos nodos de servizos. Habería que evitar, na medida do posible, a dependencia do vehículo privado e axudar que a vivenda acomode o seu prezo á realidade económica da sociedade actual.
Do mesmo xeito, a implantación das actividades económicas e dos servizos non pode ser unha competición entre concellos, unha lotería administrativa, senón partir dunha visión xeral, equilibrada e consensuada, que redistribúa o beneficio na contorna.
A fortaleza da área urbana de Vigo, e en especial a presenza da Zona Franca —que lle facilita acometer actuacións de maior escala—, debería permitirlle aproveitar todas as ferramentas que pon ao seu dispor a nosa lexislación urbanística, comezando por unha visión estratéxica conxunta centrada na vivenda, nos servizos e na mobilidade. As bases para poder facelo son extraordinarias. E o momento tamén.