Mabel Loza García, Sebastian Villasante, Leandro Alejano, Rosa Crujeiras e Francisco Rivadulla acadan as medallas de investigación
15 sep 2026 . Actualizado a las 20:38 h.A Real Academia Galega de Ciencias (RAGC) acaba de recoñecer a traxectoria de cinco científicos e científicas vinculados ás universidades de Santiago de Compostela e Vigo coas súas Medallas de Investigación. Estas distincións premian carreiras científicas consolidadas e de especial relevancia desenvolvidas en Galicia e buscan, ao mesmo tempo, impulsar a investigación, a innovación e o desenvolvemento científico e tecnolóxico da comunidade. A entrega dos galardóns terá lugar o vindeiro 8 de outubro, en Santiago de Compostela, durante a celebración do Día da Ciencia en Galicia.
Os cinco investigadores e investigadoras distinguidos son Mabel Loza García, Sebastian Villasante Larramendi, Leandro Alejano Monge, Rosa Crujeiras Casais e Francisco Rivadulla Fernández, cada un deles en diferentes áreas do coñecemento.
Mabel Loza: investigación para descubrir novos medicamentos
Mabel Loza García (Tapia de Casariego, 1961), catedrática de Farmacoloxía da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e directora do Centro Singular de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas (CiMUS), recibe a medalla Ángeles Alvariño González, correspondente á sección de Bioloxía e Ciencias da Saúde.
A RAGC recoñece a súa «extraordinaria contribución ao descubrimento temperán de fármacos», unha actividade que contribuíu a situar Galicia como un referente nacional e internacional neste ámbito. Desde 1998, Loza orientou a súa carreira cara á farmacoloxía aplicada ao descubrimento de medicamentos, despois da súa experiencia no Mount Sinai Medical Center de Nova York. Ao longo da súa traxectoria liderou arredor dun centenar de proxectos e promoveu máis de 60 contratos de colaboración entre o ámbito público e a industria farmacéutica e biotecnolóxica.
O seu traballo permitiu impulsar o desenvolvemento de 17 novos medicamentos que chegaron a ensaios clínicos, entre eles o reposicionamento dun fármaco oral para o tratamento do Covid-19. Entre o 2020 e 2025, o seu grupo de investigación conseguiu máis de 17 millóns de euros de financiamento.
A súa actividade científica complétase con 19 patentes, a creación de catro empresas biotecnolóxicas e colaboracións con máis de 120 entidades de todo o mundo.
Para Loza, este recoñecemento pon en valor unha área de investigación especialmente complexa, xa que o desenvolvemento de novos medicamentos require integrar coñecementos e metodoloxías procedentes de diferentes disciplinas científicas. «A investigación farmacolóxica orientada ao descubrimento de fármacos é multidisciplinar e translacional. Esta característica fai que a súa avaliación resulte especialmente complexa, xa que esixe valorar a integración de coñecementos, metodoloxías e esforzos procedentes de diversas áreas científicas. Agradezo sinceramente que este ámbito de investigación fose considerado e recoñecido mediante esta distinción», resaltou a investigadora.
Sebastian Villasante: o impacto do cambio climático nos océanos
Sebastian Villasante Larramendi (Bos Aires, 1979), profesor de Economía Aplicada da USC e investigador do Cretus (Centro de Investigación Interdisciplinar en Tecnoloxías Ambientais), recibe a medalla Domingo García-Sabell Rivas, da sección de Ciencias Económicas e Sociais. A RAGC distingue o seu traballo por converter Galicia nun referente internacional no estudo da economía dos océanos e da sustentabilidade mariña.
As súas investigacións analizan como problemas globais como o cambio climático, a perda de biodiversidade ou a inseguridade alimentaria están relacionados coas dimensións económicas, sociais e institucionais que determinan o acceso aos recursos mariños.
As rías galegas e as comunidades pesqueiras constitúen un dos principais escenarios das súas investigacións. A través delas estuda os efectos socioeconómicos do cambio climático, a vulnerabilidade das zonas costeiras e a transformación cara a modelos de economía mariña máis sostibles.
Os resultados destes estudos están a contribuír á análise da resiliencia das zonas costeiras europeas e á creación de áreas mariñas protexidas que sexan eficaces tanto desde o punto de vista ambiental como socioeconómico.
«Esta medalla é un recoñecemento a unha traxectoria científica marcada polo meu compromiso de situar a Galicia na vangarda internacional dos estudos do mar, pero tamén ao traballo compartido con tantas persoas coas que, ao longo destes anos, construímos redes de coñecemento e colaboración que nos conectan cos grandes debates globais sobre o futuro dos océanos. Reafirma o valor dunha ciencia feita desde Galicia e aberta ao mundo, profundamente vinculada e comprometida co benestar da nosa sociedade e das futuras xeracións», salientou o biólogo.
Leandro Alejano: máis seguridade na actividade mineira
Leandro Alejano Monge (Madrid, 1967), catedrático de Mecánica das Rochas na Escola de Enxeñaría de Minas e Enerxía da Universidade de Vigo, recibe a medalla Isidro Parga Pondal de Ciencias Técnicas.
A RAGC considera que é «unha das figuras máis destacadas da enxeñaría de minas e da mecánica de rochas tanto no contexto estatal como internacional». As súas investigacións contribuíron a mellorar a seguridade da enxeñaría mineira e civil, así como a eficiencia e a sustentabilidade da industria extractiva.
Na Universidade de Vigo participou na creación do Laboratorio de Mecánica de Rochas John Harrison, convertido nun referente internacional. No 2007 desenvolveu unha metodoloxía para controlar os desprendementos de rochas nas canteiras, posteriormente adoptada por empresas de diferentes países para incrementar a seguridade das explotacións.
Tamén colaborou na análise de problemas específicos de Galicia, como os desprendementos de ladeiras graníticas provocados ou favorecidos polos incendios forestais. Ademais, traballou co CSIC no estudo das técnicas de extracción de ouro empregadas polos romanos hai arredor de 2.000 anos nas Médulas.
Alejano destacou a importancia de recibir este premio como profesor dunha universidade pública galega e lembrou o seu compromiso durante tres décadas coa formación de novas xeracións de profesionais da minaría en Galicia. «É unha gran honra para min recibir este galardón como profesor dunha universidade pública galega e como fillo dunha galega da diáspora, natural de Cambados. Supón o recoñecemento a unha traxectoria de trinta anos en Galicia dedicada a formar mozos e mozas galegos que acadaron grandes logros no eido da minaría e do comportamento dos macizos rochosos», destacou o galardoado.
Rosa Crujeiras: estatística ao servizo da sociedade e da industria
Rosa Crujeiras Casais (Ribeira, 1978), catedrática de Estatística e Investigación Operativa da USC e actual reitora desta universidade, recibe a medalla Enrique Vidal Abascal, da sección de Matemáticas, Física e Ciencias da Computación. O galardón recoñece a súa «traxectoria investigadora con contribucións de referencia internacional no campo da Estatística e cuxo traballo deu lugar a importantes avances metodolóxicos».
Ao longo dos últimos anos liderou proxectos de investigación no marco do Plan Nacional de I+D+i e desenvolveu unha importante actividade de transferencia de coñecemento, mediante contratos con empresas e colaboracións con administracións públicas. Entre estes traballos destacan os estudos relacionados coa inserción laboral e co turismo realizados para a Xunta de Galicia.
Crujeiras tamén participou no desenvolvemento de ferramentas informáticas empregadas pola comunidade científica e desempeñou un papel fundamental na creación e consolidación do CITMAga, centro de referencia no ámbito das matemáticas que reúne máis de 100 investigadoras das tres universidades galegas.
A RAGC salienta igualmente o seu compromiso coa divulgación científica e coa promoción das mulleres nas matemáticas.
Como reitora da USC, Crujeiras considera que unha das principais responsabilidades das universidades é apoiar o talento investigador, facilitar que as persoas poidan desenvolver a súa carreira científica en Galicia e crear as condicións necesarias para que a investigación continúe medrando. «Esta medalla é tamén un recoñecemento á investigación que se fai en Galicia. É unha ciencia que compite internacionalmente e contribúe ao desenvolvemento científico, económico e social do país. E detrás desa capacidade hai moitas persoas, moitos equipos e, moi especialmente, as nosas universidades públicas. Agora que teño a oportunidade de exercer como reitora da USC, creo que unha das nosas obrigas é apoiar o talento, facilitar que as persoas poidan desenvolver aquí as súas carreiras investigadoras e crear condicións para que a investigación poida medrar», manifesta.
Francisco Rivadulla: novos materiais para a conversión da enerxía
Francisco Rivadulla Fernández (A Pobra, 1973), catedrático de Química Física da USC e investigador do CiQUS (Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares), recibe a medalla Antonio Casares Rodríguez, correspondente á sección de Química e Xeoloxía. A Academia recoñece «o seu xeito orixinal de abordar a investigación no campo dos materiais, deseñando materiais funcionais dende unha aproximación global, que implica a súa síntese a escala nanométrica e a súa caracterización estrutural, magnética e de transporte, mediante técnicas non convencionais concibidas no propio laboratorio».
Rivadulla desenvolve novos materiais destinados á conversión de enerxía termoeléctrica e, nos últimos anos, centrou parte da súa investigación nos materiais activos para o transporte térmico.
Para avanzar neste campo, o seu equipo deseñou e construíu novos equipamentos experimentais capaces de medir a condutividade térmica de líquidos e nanoestruturas.
Na actualidade, o investigador tamén traballa na aplicación dunha técnica innovadora para estudar a actividade radioactiva de solos e rochas de diferentes zonas de Galicia. Esta metodoloxía pode empregarse, ademais, para datar fósiles e minerais.
Ao longo da súa carreira conta con dúas patentes e destacou o papel do seu grupo de investigación, do CiQUS e do Departamento de Química-Física da USC no desenvolvemento dos seus proxectos científicos. «É unha honra recibir da Academia Galega a medalla que leva o nome de Antonio Casares, un dos fundadores da investigación química en Galicia. Quero compartir este recoñecemento cos membros do meu grupo de investigación, o CiQUS e o Departamento de Química-Física da USC, polo seu apoio para poder desenvolver proxectos ambiciosos no ámbito da química do estado sólido durante estes anos», subliña o investigador.
Un recoñecemento á ciencia feita en Galicia
As cinco Medallas de Investigación da Real Academia Galega de Ciencias poñen de manifesto a diversidade e a calidade da investigación que se desenvolve en Galicia. Desde o descubrimento de medicamentos e o estudo dos océanos ata a seguridade mineira, as matemáticas aplicadas ou o desenvolvemento de novos materiais, os investigadores distinguidos traballan en áreas con importantes repercusións científicas, económicas e sociais.
Os seus percorridos tamén evidencian o papel fundamental das universidades públicas galegas e dos centros de investigación na xeración de coñecemento, na formación de novos investigadores e na transferencia da ciencia á sociedade e ao tecido produtivo.