Alumear o pan


Suso do Cabo naceu o 30 de abril, hai 54 anos. Esa noite, véspera do primeiro de maio, os veciños todos do val da Amaía saían alumear o pan. Vellos, novos, nenos, homes e mulleres botábanse aos campos portando fachos acesos, feitos de palla ou follato, e percorrían os camiños, de aldea en aldea, ciscando a cinza nos sucos recén semeados das agras e recitando: «¡Alumear o pan, para que Deus dea boa gran: espiguiñas coma dedos e grauciños coma peros!». Así lembra Suso do Cabo aquelas tardes primeiras da súa infancia, contra a noitiña, coa parroquia toda a bourear, chamando pola fartura da terra, que poucas semanas antes fora arada e semeada con trigo, millo ou centeo.

Aínda a semente non agromara. Aínda os campos estaban abertos. Aínda non había resposta da terra. Mais na cultura tradicional agraria, cada sementeira é unha aposta de futuro, un risco que se asume con traballo, con cálculo e con coñecemento: a tradición de saber como se han de facer as cousas, na memoria que transmiten os país e os avós. Ao contrario da cultura mariñeira, na que o mar sempre está aí, sempre é posible volver a el ao día seguinte, a aposta da cultura campesiña ten prazos moi concretos, períodos moi establecidos, que compre saber calcular e administrar. Fronte á cultura do mar, a cultura agraria é mais conservadora porque arrisca case todo a un carta: se lle sae mal a xogada (a colleita do ano) alá vai o negocio, que no tempo dos nosos avós era a subsistencia.

Suso do Cabo lembra a cerimonia de alumear o pan ata cando tiña seis ou sete anos. Logo viñeron outras técnicas, outras artes, outros modelos de produción, outras maneiras de entender o mundo, outros negocios. Pero el garda na memoria as primeiras noites aquelas do 30 de abril, xa na entradiña de maio, que cadra ademais co seu aniversario, os veciños todos a percorrer as agras recén semeadas. «Non había curas», advirte. «Nin autoridades. Era cousa dos veciños. Así o fixeron de sempre».

As orixes da tradición, que ben que coñecía don Antonio Fraguas, debemos procurala nos ritos da fertilidade da terra, igual que a cerimonia dos maios por estas mesmas datas: os rapaciños cantando as coplas arredor do fiúncho e as flores. A miña infancia pontevedresa está chea de cantigas de maio: Pontevedra, Redondela, Marín, o Morrazo, igual que as cruces de maio en Ourense e os nenos-maios ata hai pouco pola costa luguesa. No val da Amaía, nembargante, a tradición destas datas era saír alumear o pan: pedirlle ás forzas da natureza que non se esquezan de nós, do noso esforzo e do noso traballo, tamén da nosa ilusión, agardando resposta nos sucos, porque ademais do empuxe e da vontade, os seres humanos necesitamos o alento da fortuna, que non nos deixe de man. Seica os veciños de Rois (Asociación Cultural A Senra) queren recuperar os vellos ritos. O pan de hoxe é o traballo. Calquera noitiña destas acabaremos polos camiños, prendendo fachos, «para que Deus (ou quen proceda) dea boa gran: espiguiñas coma dedos e grauciños coma peros».

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
17 votos

Alumear o pan