A fundación do galeguismo en Celanova

Presentan a acta da creación da Mocidade Galeguista da vila en 1932


ourense / la voz

O recentemente constituído Comité da Memoria Histórica de Celanova vén de anunciar o achado do documento fundacional da Mocedade Galeguista de Celanova, unha agrupación que se creou xa no verán de 1932; o documento é inédito, segundo varios estudosos do galeguismo galego consultados polo Comité.

A Mocedade Galeguista de Celanova -da que formaron parte activos intelectuais como Pepe Velo e Celso Emilio Ferreiro- destacou pola súa capacidade organizativa e de convocatoria. Hai 85 anos, o 13 de outubro de 1935, celebraban unha concentración comarcal da Federación de Mocedades Galeguistas, un mitin que chegou a ser multitudinario. Tivo lugar no céntrico teatro Curros Enríquez, decorado con bandeiras galegas, e nel falaron Celso Emilio Ferreiro, Xosé Nogueiras, Vicente Bóveda, Xaime Illa Couto e Francisco F. del Riego. Este tipo de concentracións de zona eran actos de reafirmación ideolóxica ou de propaganda para a Federación de Mocedades Galeguistas (FGM), segundo o historiador Justo Beramendi, presidente do padroado do Museo do Pobo Galego.

Aquel acto, no que chegaron a xuntar catro mil persoas, segundo os propios organizadores, foi unha demostración de forza da directiva da FGM da que fora nomeada en abril e que estaba presidida por Pepe Velo, con Celso Emilio Ferreiro como secretario. Con motivo do aniversario deste acto, o Comité de Memoria Histórica de Celanova vén de recordar a súa celebración e de dar a coñecer o documento da fundación das Mocedades Galeguistas de Celanova. Ese arquivo permite datar a constitución da agrupación celanovesa o 17 de xullo de 1932 e coñecer que a súa sede estaba no número 17 da rúa Curros Enríquez da vila. Figuraban Xosé Velo como presidente e Celso Emilio, como vicepresidente. Ademais engádense nomes de fundadores descoñecidos, pois aparecen como secretario Alfonso Álvarez e como tesoureiro Emilio A. Torres, cuxa vinculación coa Mocidade Galeguista de Celanova non se coñecía ata o de agora, segundo os historiadores. A través de fontes indirectas, como notas recollidas no xornal A nosa terra, sabíase da composición de directivas posteriores, ata once persoas segundo a lista facilitada por Justo Beramendi ao Comité; a acta da constitución aporta, daquela, xa datos novos. De acordo tamén con Beramendi, o documento «en póliza de papel oficial é moi posible que sexa copia da documentación que presentaron ás autoridades co gallo da constitución oficial da Mocedade Galeguista de Celanova». O expediente completo pode que estea, segundo o Comité, nalgún arquivo provincial.

A Mocedade Galeguista de Celanova destacou por ser unha das agrupacións comarcais máis numerosas en canto a afiliados, con medio centenar de membros e unha sección infantil doutros corenta compoñentes, datos que poden non ser de todo exactos, asume o Comité. Mesmo tivo unha agrupación autónoma na aldea celanovesa de Mourillós ou en Escudeiros (Ramirás).

Segundo o sociólogo e politólogo Argimiro Rojo, autor de As mocidades galeguistas, a agrupación de Celanova tiña unha «sincera e permanente solidariedade cos campesiños» e estaba sempre «disposta á acción e ao práctico, nun desexo de obter resultados a curto prazo». Segundo recolle o Comité da Memoria Histórica, os galeguistas de Celanova participaron vivamente na vida cultural local durante a Segunda República, en homenaxes a Curros e Manuel Lezón e na campaña a prol do Estatuto de Autonomía. Deixaron pegada na fachada da igrexa de Celanova, cunha pintada coa palabra «Adiante», que anunciaba a publicación do semanario do mesmo nome, do que só se imprimiría un número, en xaneiro de 1933.

O documento fundacional das Mocedades Galeguistas de Celanova atopouse na casa familiar de Odilo Pérez Fernández, mestre amigo con Pepe Velo, e recentemente lle foi entregado ao Comité da Memoria Histórica de Celanova. Recolle os estatutos do grupo, seguindo o modelo establecido polo Partido Galeguista, e manifesta que entre os seus fins estaba traballar a prol dun «régimen autónomo en Galicia» (o texto estaba redactado en castelán para poder ser rexistrado).

Documento original de la fundación de las Mocedades Galeguistas de Celanova
Documento original de la fundación de las Mocedades Galeguistas de Celanova

Sinaturas e datas novidosas.

A acta que vén de darse a coñecer permite saber que a Mocedade Galeguista de Celanova se constituíu formalmente en xullo de 1932. Tamén aparecen sinaturas de membros da agrupación dos que ignoraba a súa vinculación.

Pablo Sánchez: «Foron un referente para o resto de agrupacións»

O historiador ourensán Pablo Sánchez Martínez salienta que o Comité da Memoria Histórica de Celanova consultou con varios autores especializados na historia do galeguismo como Ramón Nicolás, Xavier Castro, Justo Beramendi ou Argimiro Rojo para comprobar que o documento era inédito. «O nacemento das Mocedades de Celanova datábase moito despois, en setembro ou outubro do 1932. Suponse que naceron antes mesmo que esa data de xullo; foron das primeiras en fundarse, antes que as de Vigo. Foron un referente para o resto das agrupacións e se lles consideraba o centro neurálxico das Mocedades», indica o historiador.

Co golpe do 1936, disolvéronse como agrupación. Sánchez relata unha anécdota sobre Pepe Velo: o enfrontamento que tivo co comandante da Gardia Civil en Celanova, que o abofeteu cando non lle quixo entregar a documentación sobre a grupo.

Para poder seguir a súa traxectoria posterior dos afiliados, faltaría coñecer as actas da agrupación para coñecer como se organizaban internamente e por se hai outros nomes a través dos que seguir indagando na historia do galeguismo. «Están estudados historiograficamente, pero son bastante descoñecidos para o público, e necesitan ser postos en valor e reivindicados», considera Sánchez.

A agrupación de mozos galeguistas de Celanova naceu impulsada pola de Ourense, cidade que durante a Segunda República tiña un salientable dinamismo galeguista, indicou o historiador ourensán. As tres asambleas da Federación de Mocedades Galeguistas foron en Ourense. Velo e Celso Emilio fixéranse cargo en abril de 1935 da súa dirección cunha «corrente moi ben definida, máis belixerante e separatista», especifica Sánchez.

Conoce nuestra newsletter con toda la actualidad de Ourense

Hemos creado para ti una selección de noticias de la ciudad y su área metropolitana para que las recibas en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
1 votos
Comentarios

A fundación do galeguismo en Celanova