Viaxei a Caracas no ano 83, invitado pola Irmandade Galega de Venezuela, para dar unhas conferencias e coñecer a actividade dos galegos e galegas naquela república americana. O meu tío Antonio e a tía Luísa marcharan contra a década dos 50, seguindo os pasos de tantos paisanos que vían no horizonte venezolano oportunidades que aquí non tiñan e en parte fuxindo dos castigos da posguerra. A Irmandade de Caracas fundárase en 1960 (Hermandad Gallega) culminando unha estratexia de fusión de tres agrupacións: o Lar Gallego, que se creara en 1945 inspirado no Centro Galego de Buenos Aires, avivado en parte polas xestións de Rodolfo Prada dende a capital arxentina; o Centro Galego, no que participaba entre outros o escritor Silvio Santiago, e a Casa Galicia. Había outras entidades menores, pero estas eran as máis significativas. En pouco tempo a Irmandade recoñeceuse como a institución emigrante con máis pulo de América, chamada a substituír en parte o que foran os centros galegos de Cuba, Montevideo ou mesmo Buenos Aires.
Hai crónicas que dan conta destes procesos, mesmo das liortas e desencontros da colectividade venezolana, que en 1966 levou a Celso Emilio Ferreiro como responsable das actividades culturais e dous anos despois prescindiu del, desatando unha das polémicas máis sonadas no galeguismo daqueles anos. As eleccións na Irmandade promovíanse dende dúas planchas: a Plancha 1 (Asociación Galaica) era politicamente a máis avanzada, que foi a que contratou a Celso Emilio, pero cando a Plancha 2 (Grupo Unión) chega ao poder, o de Celanova vese obrigado a deixar o posto, acusado de comunista e separatista. Daquela naceu un dos libros máis coñecidos do autor: Viaxe ao país dos ananos (1968).
Visitei Caracas, digo, en 1983. Alí coñecín a Xosé Sesto e o seu irmán Manolo, Eduardo Meilán, que chegaría a presidente da Irmandade en 1985, o presidente Ramos, Farruco Sesto, Víctor Cachafeiro, acaso o gran animador das agrupacións folclóricas naquela colectividade, o Colexio Castelao (entidade educativa na que se ensinaba galego e cultura galega), o Teatro Rosalía de Castro, as emisións radiofónicas de Sempre en Galiza, Valle Fresco… Por alí andaba tamén Antón Vaamonde, fuxido da represión do réxime… Foron días moi emotivos. Pero o que máis me impresionou foi a noticia dun socio da Irmandade que unha noite se suicidou na porta da institución. Foi na caída espectacular do bolívar, o chamado Venres negro (18 de febreiro de 1983), durante a presidencia de Luís Herrera Campíns. O que parecía un país cunha sólida tesourería, sostida sobre a riqueza do petróleo, colapsou en poucas horas. Moitas pequenas fortunas que os emigrantes amasaran durante décadas de traballo caeron de súpeto nun pozo negro sen respaldo ningún que as amparase. O protagonista da historia vendera as súas propiedades e enviara semanas antes a súa familia a Galicia para instalarse de novo na Terra coa ilusión de darlles un futuro aos fillos e viviren tempos máis desafogados. Todo ardeu coma un misto, nun nada.