A mercantilización da reprodución: o mercado dos ventres
OPINIÓN
A recente actuación da Fiscalía, que logrou en España o peche de páxinas web que publicitaban a xestación subrogada, é a tradución práctica dun principio xurídico e ético reiterado polo Tribunal Supremo.
Ao promover o peche de webs que ofrecían servizos de intermediación e asesoramento para a xestación subrogada, apoiándose na prohibición de publicidade establecida pola Lei Orgánica 1/2023 sobre saúde sexual e reprodutiva, dá continuidade práctica a esta liña xurisprudencial. A publicidade destas prácticas non só é ilícita: é tamén un instrumento de normalización social dunha actividade prohibida. A súa eliminación do espazo público é unha acción preventiva.
A liña que une as resolucións do Tribunal Supremo e as actuacións do ministerio fiscal é protexer a dignidade humana fronte ao mercado da vida.
A xestación subrogada implica planificar xuridicamente unha separación irreversible entre a nai xestante e o neno, e iso, segundo o Supremo, supón «un atentado contra a dignidade da muller e do menor, reducidos a obxecto dun contrato», tratados como simples mercadorías.
O debate sitúase no territorio da dignidade. Os dereitos fundamentais e os principios constitucionais —a integridade física e moral da muller e do menor, o respecto á súa dignidade e o dereito do neno a coñecer a súa orixe— forman parte do orde público, límite infranqueable fronte ao que toda práctica contraria á esencia do humano debe deter a súa marcha.
A xestación subrogada, afirma o Supremo, non é un acto neutro nin un simple contrato privado: muller xestante e nenos son convertidos en obxecto de tráfico e comercio. Indo máis alá da letra do contrato, penetra no seu espírito. O que se presenta como «acordo libre» é en realidade unha transacción desigual, mediada polo poder dos cartos, pois esta práctica move enormes sumas económicas. O consentimento da muller, prestado antes do parto, non é máis que unha ficción xurídica construída sobre a necesidade.
O «interese superior do menor» esgrimido polos promotores destas prácticas —lembra a xurisprudencia— non pode determinarse dende os desexos dos chamados «pais de intención», senón dende os valores constitucionais que protexen a súa identidade e a súa dignidade. Non pode converterse en dereito o desexo.
A solución que se propón é unha vía distinta, humanizadora: recoñecer a filiación biolóxica, cando exista, e canalizar a protección dos menores mediante institucións legais como a adopción ou o acollemento familiar. É unha chamada á responsabilidade pública e á ética do coidado, non ao mercado da reprodución.
Nun tempo no que o mercado tenta apropiarse de todo, tamén da capacidade de xestar, a demanda crece e a presión económica tenta erosionar principios básicos do dereito, o Tribunal Supremo ergue unha fronteira moral: hai dereitos que non se poden vender, hai maternidades que non se poden comprar; ningún desexo, por lexítimo que pareza, pode construírse sobre o sacrificio da dignidade allea. O reto agora será manter esta coherencia e garantir que, tamén fronte ás novas fórmulas dixitais e transnacionais, a xustiza siga sendo o freo da explotación.