En mañás frescas, iguais a esta, a miña nai adoitaba contarnos historias. Non eran contos de fadas, senón fragmentos da historia, cousas que tamén a ela lle intrigaban. Recordo como falaba de Juana de Castela —«a tola», dicía, porque, cando eu era pequena, así a chamaba todo o mundo— e dos seus corenta anos de peche en Tordesillas. Outra desas historias era a perturbadora costume chinés de vendar os pés das mulleres, os chamados «pés de loto».
Agora que estou neste país asiático acórdome das súas palabras. Cando vía que os nosos pés de nenas crecían, dicía con orgullo que xa non seriamos a perfecta muller chinesa. E menos mal. Parece unha práctica afastada, dunha Idade Media remota, pero non o é tanto. En teoría aboliuse en 1912, aínda que en zonas rurais persistiu. A anfitrioa da residencia de escritores onde estou contoume que a súa sogra, Liu Qingxiang, que morreu hai pouco, con cento tres anos, aínda os tiña así. A provincia de Yunnan, de onde era, estaba tan illada que a noticia da liberación feminina chegou tarde. «Os seus pés —díxome— eran anchos na planta e estreitábanse ata parecer a proa dun barco viquingo». Como tantos costumes patriarcais, o vendado nacía do desexo de controlar e cosificar o corpo da muller. Xustificábase como signo de graza e refinamento, pero servía para mantela preto, dependente, inmóbil. Os pasos curtos e tambaleantes eran considerados sedutores, e a dor —os ósos do pé acababan rompéndose— unha virtude. Só as familias ricas podían permitirse fillas que non traballasen, pois o vendado era incompatible cos traballos agrícolas.
Penso entón que non cambiou tanto. Seguimos aprendendo a camiñar sobre feridas que outros chaman beleza: tacóns imposibles, cinturas de avespa ou dietas absurdas.