Vendima na aldea. Os veciños a axudar, mesmo sen que ninguén llelo pida. Por cariño, por solidariedade, porque así foi de sempre e non perderon a memoria. Na cultura urbana (urbanita, mellor) cada quen vive no seu tobo, o piso é un territorio escusado que convertemos en trincheira. Na aldea (nalgunhas aldeas, polo menos) aínda se conserva a memoria comunal: no tempo da sega, no tempo da malla, no tempo da matanza, no tempo da esfolla… Xa non hai sega, nin malla, nin matamos o porco na casa, nin esfollamos o millo… Se acaso queda a vendima. A vendima doméstica aínda é unha tradición que convoca amigos, familiares e veciños. Quen non vive na aldea ten memoria de aldea: a casa dos avós, cun eirado e unha viña, ás veces algo máis, e tampouco é cousa de deixar podrecer os acios nas parras. Entre o zunido das avésporas que veñen ao azucre (agora velutinas) e a música dos que aínda cantan (que esta é outra: como se perdeu o cantar) vaise facendo a faena, enchendo os capachos, trasfegando a uva á prensa e ás tinallas.
Houbo un tempo no que viña despois o cañeiro, o señor da augardente, dicían na miña casa, o augardenteiro, e o alboio onde poñían o alambique ou alquitara enchíase de contos durante toda a noite. Os rapaces ollabamos caer as pingas do destilado, primeiro a augardente branca, logo a de herbas, e os maiores xogaban á brisca ou ao tute subhastado. E enchían o mundo de contos, repito: historias dos que marcharan para as Américas, memoria dos defuntos, ás veces tamén dos aparecidos, amores non sempre confesados… Unha parte importante da memoria popular da miña xeración vén destes ritos comunais, que nalgúns casos eran auténticas cerimonias.
Na primeira cinematografía galega hai unha escena cargada de erotismo, na película Sempre Xonxa de Chano Piñeiro (1989), na que os protagonistas (Uxía Blanco e Xavier Lourido) se bican apaixonadamente entre os socalcos de mencía de Valdeorras. O viño sempre estivo relacionado coa paixón amorosa (Dionisio), mesmo co desenfreo. Lot perde a razón na viña. O poeta persa Omar Kaián canta o viño e canta o amor. Mais o viño é tamén a amizade, a alegría de compartir a vida coas persoas que queres ou admiras. E unha marca de civilización. Otero Pedrayo dividía a cultura europea en dúas categorías: os amores mediterráneos do viño e o aceite, vencellados aos ritos litúrxicos do cristianismo, e o mundo da cervexa e a manteiga, máis propias das culturas do norte.
A miña xeración aínda é a xeración do viño: as chiquitas nas tabernas, a música dos mariñeiros do Lérez, a peregrinación pola rúa do Franco... Os nosos fillos xa son outra cousa: naceron coa cocacola e axiña pasaron á cervexa e os chupitos. A cervexa manda. Pero o cariño da vendima compartida, os amigos debullando nos acios, os contos arredor das primeiras cestas de caíño, treixadura, albariño ou o máis humilde catalán seguen sendo unha experiencia impagable.