A saúde do galego: isto non vai ben

Fernando Salgado
Fernando Salgado LA QUILLA

OPINIÓN

17 may 2022 . Actualizado a las 05:00 h.

Unha lingua non é só un sistema de comunicación. Se así fora, eu estaría defendendo aquí o idioma único e universal: creado no laboratorio como o esperanto ou concedéndolle o monopolio ao inglés. Unha lingua é, sobre todo, a expresión dunha cultura: unha maneira específica de estar e de interpretar o mundo. Perder o galego, dixo unha profesora no periódico, é como tirar a catedral de Santiago. A analoxía quédase curta: perder o galego supón estragar todo iso que nos singulariza como pobo. A nosa identidade, amputada polo rebolo uniformizador do castelán.

Temos dúas linguas e iso xera un problema de convivencia lingüística. Negalo non axuda a resolvelo. O chamado bilingüismo harmónico, ou «bilingüismo cordial» en palabras de Núñez Feijoo, non existe. O concepto só serve para manter e reforzar a preeminencia do castelán. Non existen comunidades bilingües, afirmaban os primeiros sociolingüistas: sempre existirá un idioma predominante, unha lingua A e unha lingua B, en relación diglósica, con distinto prestixio e que se empregan en circunstancias diferentes. O que si pode haber son persoas bilingües, capaces non só de comunicarse con fluidez en dous ou máis idiomas, senón que o seu grado de instalación nas dúas linguas sexa idéntico. Xa que logo, a preservación dunha lingua B require o apoio decidido dos poderes públicos. Unha política lingüística discriminatoria a prol da lingua en peor situación.

Isto non vai ben. «O galego estásenos escorrendo entre os dedos», dixo o profesor Henrique Monteagudo. A democracia abriulle as portas da escola e das institucións e agora, a cada paso máis, os pais deixan de falarlles en galego aos fillos. E os que o fan atópanse cun segundo paradoxo: os máis cativos perden en quince días de escola a lingua que mamaron na casa. Na última década agrandouse a porcentaxe de rapaces que nunca falan en galego: de 29 a 44 de cada cen. Achicouse a presenza do galego nas aulas e o castelán, percibido como o idioma do éxito, é a lingua ambiental fóra delas. Algo estamos a facer mal. Iso cre o Consello de Europa que, nun informe de 2019, instaba á Xunta a emendar a súa política lingüística.