Sedición, rebelión, democracia


Os papeis terman do que lles poñen e a norma, unha vez escrita, aplícase. Pero as normas e as leis, como as sociedades, están sometidas a inercias. Ese parece ser o ocaso dos delitos de sedición e de rebelión que, tal como están escritos hoxe e aquí, responden a orixes históricas que deben explicarse e entenderse, para poderen superarse. As inercias teñen que ver coa creación na ditadura de instancias xudiciais excepcionais para xulgar o que os vencedores na guerra consideraron violencia política. Ese foi o sentido do establecemento en xuño de 1940 -mentres a Wehrmatch ocupa Francia- do Tribunal Especial para la Represión de la Masonería y el Comunismo, con xuíces especiais que actuaban indistintamente na xurisdición civil ou na militar. En 1963 foi substituído -os tempos mudaran e o escándalo do asasinato de Grimau obrigaba- polo Tribunal de Orden Público que formando parte da xurisdición civil entendía de delitos políticos, entre eles a sedición e a rebelión. A supresión do TOP en 1977 para dar paso á Audiencia Nacional foi destacado agora por historiadores como Enric Ucelay-Da Cal, antes por Julio Gil Pecharromán, sempre por moitos xuristas, como síntoma dunha delicada continuidade.

Os delitos de sedición e rebelión teñen vellas orixes nas cortes europeas e lembra Ucelay como a revolución liberal española distinguiu con dureza bélica a nación da «facción». A inclusión dos delitos rebelión e de sedición armadas no Código Penal, dende o primeiro de 1822, ten pois un sentido histórico que España partilla con outros estados. En sucesivos códigos, na mención a ambos delitos a letra refírese a acción violenta e armada, pero co tempo na maioría dos estados democráticos desapareceron eses delitos, subsumidos na alta traizón. No Código español de 1870 indicábase que cara os rebeldes e sediciosos cumpría primeiro á intimidación non armada. Aquel Código penal dos revolucionarios demócratas só foi cambiado pola ditadura en 1928. Pero, xa en 1906, o delito de sedición como proclama pasara á xurisdición militar e por iso dimitira Montero Ríos da presidencia do Goberno. O intervencionismo militar non foi aquí maior que en Francia, pero España gañou en guerra civís a calquera outro estado europeo e por iso a pervivencia no actual Código (1995) deses delitos pode verse como unha estraña inercia histórica.

Coñecer o pasado debera servir para librarse dos seus lastres. Facer dunha mobilización popular unha rebelión ou unha sedición é moi discutible, pero é posible, pois as interpretacións restritivas de dereitos e liberdades medran hoxe en día. Converter unha mobilización en plebiscito tampouco ten xeito en democracia porque para iso existe o mecanismo de votación. Pactar, acordar e atopar saídas políticas aínda cunha década de retraso é o único que parece ter sentido. Hai dous anos escribín sobre isto. Agora xa hai unha verdade xudicial, debates na opinión pública, foi aplicado o 155, houbo eleccións en Cataluña e imos cara as segundas xerais, apareceu un partido unitarista autoritario e aumentou a intransixencia do nacionalismo español no que algúns expertos como I. Sánchez Cuenca ou P. Beramendi identifican unha regresión democrática.

Un pouco de perspectiva para contemplar o asunto con profundidade histórica resulta cívica e democraticamente necesario. A democracia é unha conquista social e máis o produto dun acordo político, non un agasallo da lei, e ten mecanismos para resolver conflitos porque se funda sobre a resolución pactada e pacífica de disputas garantindo dereitos e liberdades cidadás. Ten un mecanismo xenuíno cando fallan todos: votar. Nas democracias que integraron a protesta, os delitos de sedición e rebelión sumíronse no de traizón.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
29 votos
Comentarios

Sedición, rebelión, democracia