A política da memoria


Todos os meses de agosto, dende hai oitenta e dous anos, algunhas familias lémbranse dos cabodanos dos primeiros asasinados polos golpistas, axiña convertidos en verdugos. Lembrar é unha forma de reclamar o dereito de descansar en paz que se lles nega dende entón aos fusilados e paseados. As familias lembran para non esquecer. Pero lembran coa incomodidade de quen tivo que agochar durante décadas a matanza dos seus porque os verdugos converteron ás vítimas en culpables. Foi unha das formas de agochar unha matanza sistemática que formaba parte dos plans redactados polo xeneral Mola. Non é nada infrecuente que as familias se refiran aos seus devanceiros executados coa expresión «non fixera nada». Madía leva! Foron os asasinos os que fixeron algo. Eles e elas non fixeran ren, eran deputados ou dirixentes sindicais, alcaldes, gobernadores civís ou contraalmirantes. Converter ás vítimas escollidas para ser liquidadas en culpables dun delito aínda non foi a maior e máis duradeira perversión que poida imaxinarse. Peor aínda é que os verdugos sigan dominando a narración dos feitos que protagonizaron, a razón da matanza, a explicación do que fixeron, convertido no que pasou. Iso que hoxe dun xeito un pouco snob chamamos o relato. Como se a matanza tivera máis razón que non fose a toma dun poder que non lograrían de ningún outro xeito.

Aínda que nestes tempos de memoria recobrada e ata militante non o pareza, os verdugos lograron asentar a vergoña nas familias de moitos asasinados. Tempo e medios tiveron para facelo. Foi por iso que, cando en xullo de 1977 o Parlamento acabado de elixir decretou a amnistía, houbo fillas que a pediron para os seus pais fusilados en agosto de corenta e un anos atrás. O pedimento ao xulgado militar da amnistía para quen fora a terceira autoridade militar de Galicia en exercicio, fusilado mesmo antes dos dous xenerais que o precedían no mando, causou extraordinaria confusión entre auditores e fiscais castrenses, dispostos uns a negarlla ao «excontraalmirante» e outros a concederlla ao «contraalmirante». No que ninguén reparou daquela -hai corenta e dous anos- foi na perversión de que as fillas dos asasinados pediran acollerse a aquela amnistía. Hoxe si podemos velo como unha perversión. As cousas vense diferentes co tempo, cada tempo permite ver cousas diferentes e todo debe intentar explicarse -que non é o mesmo que xustificarse- no seu contexto. Do contrario deitariamos sobre as vítimas e as súas familias a perversión do presente por riba da perversión dos verdugos.

Aínda hoxe o relato dos verdugos segue a lograr confundirnos. Enleados con tantos pazos, vales e estatuas, esquecemos ás veces o máis importante. Fíxose moita política coa memoria, pero moita menos política de memoria. Hai asuntos aparentemente complexos e xudicializados nos que vemos asombrados revivir a forza e vixencia da ditadura, pero hai outros nunca abordados. Mudarlle o nome á radio dos golpistas, por exemplo, é algo que nunca se fixo aínda. Nin se propuxo. Só lembro ao xornalista Miguel Ángel Aguilar reclamalo nestas últimas décadas. Case sempre cando gobernaba a dereita. Pero ben doado sería facer esa mudanza. Auténtica política da memoria.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
10 votos
Tags
RNE
Comentarios

A política da memoria