A Galicia baleirada de Antonio Fraguas


O rural volve ser ollado. O título da España baleira funcionou como un mazado. Axiña se traduciu ao xeito como a España baleirada, pero pouco significa sen o complemento: o sumidoiro de Madrid. A mellor forma de explicar o abandono da España interior (León, as Castelas, Estremadura, Aragón) é comprendendo un modelo de desenvolvemento. A ollada de María Sánchez (Terra de mulleres) mellora a de Sergio del Molino. Esta nova ollada tamén está en Galicia, por fin, despois de décadas atendendo só o eixe urbano e xestionando un desfasado desenvolvemento rural que produce abandono, eucaliptización e incendios.

A Galicia rural baleirouse no longo prazo da vida de Antonio Fraguas (1905-1999). En realidade todo comezou despois del facer corenta anos, cando o fascismo autárquico expropiou os montes aos veciños para plantalos de árbores. Algo máis tarde, aquela ditadura provocou o grande éxodo rural sen volta, nunha Galicia que xa levaba vinte anos sen emigrar. A enxurrada non parou máis e hoxe doémonos das aldeas abandonadas ou ocupadas por maiores de longa pero finita esperanza de vida.

O esforzo intelectual de Fraguas como etnógrafo ruralista permítenos percorrer o seu tempo de home moderno en tres décadas, o tempo retrógrado da ditadura golpista en catro e a recuperación da democracia noutras tres. Home novo do seu tempo, en 1933 inaugurou a emisora de Radio Galicia pero tamén gozou das ruadas de Cotobade. Fillo de emigrante que foi facer un petiño ao Brasil, foi un neno de aldea que estudou carreira. O seu traballo sobre o mundo rural tiña moito que ver co seu galeguismo político e coas mudanzas daquela Galicia moderna. Seguía a idea de Taboada, Lourenzo e Crespi, de recoller aquel mundo rural de traballos, ferramentas e costumes que se estaba a perder polos cambios da segunda industrialización que mudaba os mallos pola máquina de mallar, a baiuca pola taberna e a romaría de baile en rolda pola festa do agarrado.

Aquela vontade etnográfica estaba relacionada cun mundo que mudaba moi axiña. O freo do cambio provocado polos golpistas durou máis dun cuarto de século, e todo foi distinto despois do baleiro da ditadura. Aquela moderna visión etnográfica dos anos trinta quedou conxelada, conservada con agarimo polos galeguistas mentres ían envellecendo, e perdurou ata hoxe. En 1976 o Fraguas e moitos outros resistentes retomaron o que non puideran facer no 36 en moitos eidos, e do seu esforzo etnográfico e conservacionista saíu unha das maiores xoias civís do tempo actual: o Museo do Pobo Galego. Un milagre de colaboración.

Pasaran corenta anos e non pasaran de balde. Polo medio o baleirado forzado do rural, a interrupción dos procesos previos, a ditadura onde todo era obrigatorio fronte a un réxime de liberdades e pluralismo. España ficou fóra do tempo e con ela Galicia e a súa cultura. O rural foi quen máis o sufriu. A Galicia baleirada de Fraguas é hoxe un espazo para a especulación, para minas a explotar con técnicas antiecolóxicas, para depósitos de lixos perigosos, para seguir producindo enerxía -vella ou nova- sen retorno para as comunidades que alí viven. Termemos de quen enche os baleiros que provocou.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
19 votos
Comentarios

A Galicia baleirada de Antonio Fraguas