Nacionalismo de balcón


Cando a bandeira dun Estado é utilizada como instrumento de combate político por unha parte da sociedade contra outra, cada unha con diferente representación política, estase promovendo unha fractura en toda regra. Cando ese uso é prolongado a fractura agrándase, e pode deixar de ser política e social para converterse en ruptura da convivencia e mesmo do Estado. Ese parece que será o camiño polo que iremos nos próximos cen días, ata as eleccións de maio. O que chaman «la España de los balcones» empezou polo uso político da bandeira española no contexto dun conflito territorial entre partidos cataláns, entre Cataluña e España, entre o Goberno do Estado e o catalán, ou como se prefira dicir, segundo o campo de xogo ideolóxico escollido; pero dende a manifestación do domingo o conflito pasou a ser social e político entre españois de esquerdas e de dereitas. O uso da bandeira é a súa peor expresión.

Non sei se os dirixentes das dereitas se decatan de que os votantes do PSOE e Podemos, digan o que digan os seus líderes, non van usar a bandeira amarela e vermella como marcador político. Úsana cara a fóra, coas seleccións deportivas, pero non para definirse politicamente no interior. Se os dirixentes da dereita non o saben, malo; se o saben e buscan no uso da bandeira un campo de conflito para definir adhesións, peor: como moito conseguirán apropiarse -expropiar- símbolos da cidadanía do pacto constitucional, que teñen unha limitada capacidade cultural para achegar adhesións libremente. Por qué isto é así só pode entenderse dende a Historia e Balfour; Serrano e o Núñez Seixas téñeno explicado con fundamento. Pode que estes dirixentes queiran pelexarse coa Historia ou cambiar o pasado, e tamén pode que queiran cambiar o presente, pero nunca pola vía simbólica que están escollendo sen crebar a convivencia.

Antes da bandeira foi a lingua.

Vivimos nun Estado e un mundo plurinacional e policultural, no que os idiomas son unha riqueza, recoñecida e garantida pola Constitución, e mesmo unha vantaxe económica avalada polo mercado, pero volvemos ao tempo da Transición para explicar o dereito de falar, escribir, vivir, estudar, opositar e traballar en galego. Mais a bandeira non é a lingua: quixeron reducir o uso do galego na escola, e fíxose, pero ninguén pode obrigar a pendurar unha tea na casa.

O nacionalismo de balcón de Rivera, Casado e outros debe facer pensar qué entendemos por nacionalismo na linguaxe política e cotiá española. O nacionalismo é un artefacto cultural, xurídico e político, que os historiadores analizamos como pasado, e que recupera axiña a capacidade para ser instrumento de combate e confrontación en conxunturas como a da Europa actual. Pero en Alemaña e Francia, cando falan do rexurdir do nacionalismo, non se refiren a Córsega ou Baviera: falan deles mesmos e da capacidade excluínte dos seus nacionalismos de Estado. En España, metidos nun bucle intelectual, perdeuse a perspectiva de que o nacionalismo perigoso é o que ten detrás ao Estado e aos seus aparatos. Pensando historicamente o presente comprobamos decote que algúns teñen a nación no corazón e o Estado na cabeza, pero seguen tendo o imperio nas gónadas.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
30 votos
Comentarios

Nacionalismo de balcón