Montes e árbores. Por que hai tantos en Galicia?


O monte non o queiman as meigas pero como parece asunto misterioso é mellor entendelo historicamente. En Galicia hai moito monte, no sentido de elevación do terreo e no de terreo non labrado. O monte pode estar cuberto de mato (toxos, xestas... ), de pastos e tamén ter árbores. O monte con árbores en Galicia é moi recente. Non ten máis de 90 anos. Asombroso? Cando miren fotos de paisaxes galegos anteriores a 1940 observen os horizontes e apenas verán paisaxe arborada. Había árbores, si, pero acoutados nesas zonas de bosque con nomes singulares que coñecemos ben e que mesmo temos por apelidos: carballeiras, soutos, fragas..., tamén nas brañas. Había mesmo moitas e grandes devesas, zonas moi húmidas e costentas orientados ao norte, protexidas da brosa e do arado para garantir a madeira necesaria para quecer, facer carbón vexetal ou armar barcos, nunha economía de base solar. Tamén había moitos árbores nas sebes e nas ribeiras de ríos e regatos.

Pero antes de 1920 non existía en Galicia a concepción do monte como espazo arborado. Asombroso? O monte, para quen vivía del, era un espazo agrario e cultivado. Hoxe, agás para os vellos que o traballaron, o monte obsérvase só como espazo arborado. Nun pasado nada lonxano o monte organizábase para cultivos de rozas estivadas e restrebas, usando o lume. Como ía haber árbores se no monte era onde conseguían as aldeas as colleitas suplementarias e alimentar o gando? Moito gando. Hoxe só vemos vacas e algúns cabalos, pero apenas restos das ovellas e as cabras que enchían os montes. Galicia está moi intensa e extensamente ocupada porque estaba moi traballada. Para que ían plantar árbores se tiñan que alimentar a prole dándolle ao monte todos estes usos?

Aínda había outro uso do monte, o máis importante, recoller mulime para producir o esterco. Por iso os montes están limpos na memoria da xente. Pos iso a extrema abundancia de toxo en Galicia, que nada ten de natural pois foi plantado para o producir. Asombroso? O toxo foi a leguminosa chave para unha fertilización crecentemente intensiva. Hai 120 anos os paisanos empezaron a liberar bouzas para plantar árbores. Compensaban o esterco cos fosfatos e a madeira pagábase ben. Aquela silvicultura, controlada polas casas labregas, nada tivo que ver coa forzada e abusiva repoboación posterior do franquismo autárquico.

Hoxe todo o monte galego son árbores agás as serras máis altas. Non son produto da natureza, nin dunha silvicultura baseada en intereses ou políticas activas senón da inercia repoboadora. A metade son produto do abandono do agro -forzado primeiro, voluntario despois- e da desorde que o acompañou. A outra metade da ausencia de políticas agropecuarias e forestais activas substituídas pola inercia. Un presente sen pasado sufre os resultados da falta de política en forma de lumes e caos. O monte non o queiman as meigas nin a Santa Compaña, tampouco temos máis pirómanos por habitante que outros países. Nin auto-odio. Temos moita máis superficie forestal que ningún outro territorio do sur de Europa agás Portugal, máis cambio climático. Meigas fora!

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
30 votos
Comentarios

Montes e árbores. Por que hai tantos en Galicia?