Cando empezou o de Cataluña?


España é un reino que foi dúas veces República (unha delas federal) e por espazo de corenta anos un Estado ditatorial con xefe pero sen presidente nin rei. Antes fora un imperio transoceánico desfeito a comezos do século XIX pola independencia das repúblicas americanas, pero seguiu conservando algunhas posesións ultramarinas ata 1898 e mesmo despois mantivo presenza nalgúns territorios de África até 1975. Non tivo unha historia máis convulsa que outros Estados contemporáneos pero si diferente porque arrastrou máis tempo que ningún outro a perda do imperio e as ansias de non perdelo.

O de España é un Reino Unido de libro pero cunhas elites políticas case sempre empeñadas en gobernalo ao xeito dun Estado unitario como o francés. Así vén acontecendo maioritariamente dende a crise da monarquía absoluta e a primeira Constitución en 1812. A ilusión por seguir o modelo xacobino instalouse entón, pero o paso do tempo foi negando esa posibilidade e afirmando a evidencia de que España sumaba reinos diferentes: a maioría están no seu escudo aínda que algúns -Reino de Galicia, Vascongadas- xa cheguen á época contemporánea simbolicamente subsumidos en León e Castela. Unha subsunción que nunca foi asimilación definitiva, primeiro porque mantiveron leis e formas de organización propias e logo porque na súa evolución contemporánea os vellos territorios recrearon e modernizaron as súas identidades lingüísticas e culturais, sen perdelas de todo.

De todos aqueles reinos que se foron sumando nunha monarquía peninsular foi Cataluña, primeiro como parte de Aragón, e logo coa súa nova personalidade económica e cultural contemporánea un dos que máis cultivou a súa singularidade. Outro, Portugal, separouse no século XVII en parte apoiado no seu propio imperio. Isabel e Fernando uniron catro reinos (os seus propios, Granada e Navarra) que nunca se diluíron mentres houbo imperio e tampouco despois nun sentido unitario.

Cando empezou o de Cataluña? Algúns buscan en 1714 a data simbólica, outros con Guifré el Pilós..., pero o uso da historia como xenética para xustificar presentes máis que para entendelos non interesa aquí. O certo é que Cataluña participa no intento de articulación dun Estado moderno durante o século XIX no solar orixinal daquel vello imperio. Intentouno Prim creando unha monarquía democrática de novo cuño con Amadeo I; pouco despois Pi i Margall coa súa proposta democrática e federal republicana. Buscouno a burguesía catalá con Solidaritat Catalana, desprazando aos partidos turnistas da Restauración, despois Cambó dende a Lliga.

Na Segunda República materializouno Companys, máis republicano que catalanista, pero tropezou co Tribunal de Garantías primeiro e co golpe militar despois. Logrouno Tarradellas como despositario da lexitimidade republicana ao recoñecer a monarquía a cambio da restauración da Generalitat. Continuouno Pujol participando decisivamente do poder da democracia constitucional durante as décadas seguintes. Tropezou de novo. Non sei cando empezou pero seguirá.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
30 votos
Comentarios

Cando empezou o de Cataluña?