Unha radiografía social


Presidente da Real Academia Galega

Tocante a buscar futuro, na Galicia do tempo dos avós a mocidade tiña basicamente tres saídas: o seminario, que recrutaba nas aldeas rapaces novos con aptitudes para o estudo; o exército, case nunca de carreira, máis ben braceiros de base, e os labregos a sachar nas leiras, que as máis das veces nin deles eran. Había unha cuarta saída, a emigración. Non ían os máis pobres, nin os mais febles. A emigración era unha proba para os que tiñan recursos ou podían hipotecar propiedades para pagar a pasaxe, coa sorte de que alguén dende América os reclamase, e mais con saúde para afrontar o desafío. A crónica do país vén ser a combinación destes tres ou catro elementos básicos.

Logo estaban os empresarios e os funcionarios. Nas primeiras décadas do pasado século, unha parte importante de empresarios fixéronse nas Américas. En certa maneira, a experiencia emigrante, lonxe dos condicionantes políticos, psicolóxicos e estruturais que tollían o país, actuaba coma unha especie de selección natural: os que non quedaban no camiño saían adiante e ás veces mesmo facían cartos. A marca do éxito era volver e amosar aos veciños que a aventura non fora un fracaso.

Outra caste de empresariado era a de raiceira familiar: herdanzas de pais a fillos, que non sempre funcionaban, pero que viñan ser, coma quen, unha caste de nobreza urbana, os señoritos, que acababan as máis das veces en caciques, e consumían en dúas xeracións o que construíran os devanceiros. Estas empresas de estirpe familiar tiñan case sempre orixe foránea: maragatos, leoneses, cameranos, vascos na industria do coiro, cataláns na conserva… Na estrutura do poder, viñeron substituír os vellos fidalgos que, como dicía Otero Pedrayo, colleron medo á noite da aldea e arribaron ás vilas e ás cidades a matar o tempo xogando no casino ao dominó mentres os comerciantes, os novos amos, construían o futuro.

O derradeiro grupo son os funcionarios. O meu avó, que acabou de garda civil polas razóns que se explican nos primeiros apartados, aconsellaba aos seus netos esta saída «porque o Estado nunca quebra», dicía. Traballar no seguriño e para toda a vida. «O pan pode ser escaso, pero é dunha brancura infinita». Esta idea da brancura como algo que non compromete, ao contrario do risco que se lle supón ao empresario, e que dura toda a vida, porque o Estado non quebra nunca, significa aceptar a escaseza de retribucións case coma unha resignación, coma parte do contrato, a cambio da tranquilidade e a continuidade sen amos. Sen amos visibles, quero dicir. Para a inmensa maioría da nosa xente o Estado é unha abstracción que non ten rostro. Polo que acabamos de ver nunha enquisa de expectativas laborais entre a nosa mocidade, unha gran maioría da xente moza anda nesta derivada. Será cousa de preguntar por que, se acaso outro día.

Na estrutura do poder, [os empresarios] viñeron substituír os vellos fidalgos que, como dicía Otero Pedrayo, colleron medo á noite da aldea e arribaron ás vilas e ás cidades

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
14 votos

Unha radiografía social